Γράφει ο Απόστολος Βανταράκης

Καθηγητής Υγιεινής, Εργ. Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ποιότητας Ζωής, Τμ. Ιατρικής, Παν/μιο Πατρών

Η έννοια της Ενιαίας Υγείας (One Health) αναγνωρίζει ότι η υγεία των ανθρώπων, των ζώων και του περιβάλλοντος είναι άρρηκτα συνδεδεμένη. Δεν πρόκειται για ένα αφηρημένο ακαδημαϊκό σύνθημα, αλλά για μια πρακτική προσέγγιση η οποία στη Δυτική Ελλάδα, μπορεί να μεταφραστεί σε συγκεκριμένες δράσεις με συγκεκριμένα οφέλη για τις τοπικές κοινωνίες. Βρισκόμαστε σε ένα κρίσιμο σημείο, το οποίο η Δυτική Ελλάδα θα πρέπει να αντιμετωπίσει με πρακτικές δράσεις και παρεμβάσεις σε θέματα Ενιαίας Υγείας. 

Η περιοχή μας συνδυάζει κτηνοτροφική και αγροτική δραστηριότητα, πλούσιους υγροτόπους όπως ο Αμβρακικός και η λιμνοθάλασσα του Μεσολογγίου, καθώς και τουριστική κίνηση. Αυτά τα χαρακτηριστικά δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου ζωονόσοι, μολυσματικές ασθένειες και περιβαλλοντικές πιέσεις μπορούν εύκολα να αλληλεπιδράσουν. Ασθένειες όπως η λεϊσμανίαση, ο πυρετός του Δυτικού Νείλου, η βρουκέλλωση και η λεπτοσπείρωση δεν είναι θεωρητικοί κίνδυνοι, αλλά υπαρκτές απειλές που απαιτούν συντονισμένη αντιμετώπιση.

Είναι απαραίτητη και άμεσα αναγκαία η υλοποίηση παρεμβάσεων στην Περιφέρειά μας, με γνώμονα την Ενιαία Υγεία προκειμένου να μην παραμείνει μια λέξη χωρίς περιεχόμενο και με ουσιαστικό νόημα. Μερικές προτεινόμενες δράσεις μπορεί να είναι: 

Πρώτον, ενισχυμένη επιτήρηση και έγκαιρη ενημέρωση. Η δημιουργία τοπικών δικτύων που συνδέουν κτηνιάτρους, γιατρούς, δήμους και φορείς περιβάλλοντος επιτρέπει την ταχεία ανταλλαγή πληροφοριών. Όταν ένας κτηνίατρος εντοπίζει κρούσματα σε ζώα, η πληροφορία πρέπει να φτάνει άμεσα στις υπηρεσίες δημόσιας υγείας, ώστε να προλαμβάνεται η μετάδοση στον άνθρωπο. Σαν Εργαστήριο είχαμε ζητήσει να χρηματοδοτηθεί από το ΕΣΠΑ ένα πρόγραμμα που να αφορά Παρατηρητήριο αντίστοιχο με αυτό που ήδη χρηματοδοτείται και υλοποιείται από την Περιφέρεια Αττικής στο ΕΚΠΑ. Δυστυχώς ακόμα βρίσκεται στις υποσχέσεις κάτι τέτοιο που θα μας έδινε μεγάλη δυνατότητα πληροφορίας. 

Δεύτερον, η ορθολογική χρήση αντιβιοτικών. Στην κτηνοτροφία και τη γεωργία, και σε ορισμένες περιπτώσεις στην κλινική ιατρική,  η αλόγιστη χρήση αντιμικροβιακών ουσιών ενισχύει τη μικροβιακή αντοχή, ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα υγείας παγκοσμίως. Η εκπαίδευση των παραγωγών και η τήρηση πρωτοκόλλων μπορούν να μειώσουν δραστικά αυτόν τον κίνδυνο. Ήδη με προηγούμενη μελέτη του εργαστηρίου μας,  καταγράψαμε την παρουσία πολλών αντιβιοτικών και γενικά φαρμάκων στα λύματα της περιοχής. 

Τρίτον, ο έλεγχος των κουνουπιών και άλλων φορέων. Στους υγροτόπους και τις παράκτιες περιοχές, τα προγράμματα καταπολέμησης κουνουπιών πρέπει να είναι στοχευμένα, οικολογικά και συνεχή, ώστε να περιορίζεται ο κίνδυνος μετάδοσης ιών χωρίς να βλάπτεται το ευαίσθητο οικοσύστημα. 

Τέταρτον, η προστασία των υδάτινων πόρων. Η συστηματική παρακολούθηση της ποιότητας του νερού σε ποτάμια, λιμνοθάλασσες και ακτές προστατεύει ταυτόχρονα τους λουόμενους, τους αλιείς και τα υδρόβια οικοσυστήματα. Η ρύπανση από αγροτικά λύματα και απόβλητα αποτελεί κοινή απειλή για όλους ειδικά αν τα απόβλητα περιέχουν ανθεκτικούς μικροοργανισμούς. Ήδη έχει τονιστεί πολλές φορές στην Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας, η αναγκαιότητα της ύπαρξης ενός προγράμματος παρακολούθησης. 

Πέμπτον, η ενημέρωση των πολιτών. Απλά μηνύματα για την υγιεινή, την ασφαλή επαφή με ζώα, την προστασία από τσιμπήματα και τη σωστή διαχείριση απορριμμάτων μπορούν να προλάβουν πολλά προβλήματα πριν αυτά εμφανιστούν.

Συνοψίζοντας, το κλειδί της Ενιαίας Υγείας είναι η συνεργασία. Πανεπιστήμια, όπως το Πανεπιστήμιο Πατρών, ερευνητικά κέντρα, περιφερειακές αρχές, επαγγελματίες υγείας και τοπικές κοινότητες οφείλουν να λειτουργούν συντονισμένα και όχι σε στεγανά. Η Δυτική Ελλάδα διαθέτει το ανθρώπινο δυναμικό και τη γνώση για να λειτουργήσει ως πρότυπο εφαρμογής αυτής της προσέγγισης.

Η Ενιαία Υγεία δεν είναι πολυτέλεια, αλλά αναγκαιότητα. Η πρόληψη κοστίζει πάντα λιγότερο από τη θεραπεία, τόσο σε ανθρώπινες ζωές όσο και σε οικονομικούς πόρους. Επενδύοντας σήμερα σε συντονισμένες, πρακτικές δράσεις, θωρακίζουμε την υγεία των ανθρώπων, των ζώων και του τόπου μας για τις επόμενες γενιές. Η υγεία είναι μία και αδιαίρετη — και η προστασία της είναι υπόθεση όλων μας.