Days of Art in Greece: Είστε Διευθυντής του Διιδρυματικού ξενόγλωσσου Μεταπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών “M.Sc. Program Technological & Management Advances on Intelligent Transportation Electrification Systems” του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης. Τι σημαίνει για τους αποφοίτους του προγράμματος η παρακολούθησή του; Ποιες είναι οι δυνατότητες στην αγορά εργασίας και σε πιθανή ακαδημαϊκή καριέρα;

Γιάννης Καρναβάς: Το μεταπτυχιακό μας δεν προσφέρει απλώς εξειδικευμένες γνώσεις. Προετοιμάζει επιστήμονες να συμμετάσχουν ενεργά σε έναν από τους μεγαλύτερους τεχνολογικούς μετασχηματισμούς της εποχής μας: την ηλεκτροκίνηση και την ευφυή διαχείριση των συστημάτων μεταφορών. Πρόκειται για έναν τομέα που εξελίσσεται με εξαιρετικά γρήγορους ρυθμούς και δημιουργεί συνεχώς νέες ευκαιρίες για μηχανικούς με υψηλή εξειδίκευση.

Το πρόγραμμα συνδυάζει τεχνολογική κατάρτιση και διοικητικές δεξιότητες, καλύπτοντας αντικείμενα όπως οι ηλεκτρικές μηχανές, τα ηλεκτρονικά ισχύος, τα συστήματα αποθήκευσης ενέργειας, η τεχνητή νοημοσύνη, τα ευφυή συστήματα μεταφορών και η διοίκηση τεχνολογικών έργων. Η διεπιστημονική αυτή προσέγγιση ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες της διεθνούς αγοράς, όπου οι επιχειρήσεις αναζητούν επιστήμονες που μπορούν να συνδυάζουν τεχνική γνώση, καινοτομία και ικανότητα λήψης αποφάσεων.

Οι απόφοιτοί μας μπορούν να απασχοληθούν σε βιομηχανίες ηλεκτροκίνησης, αυτοκινητοβιομηχανίες, ενεργειακές εταιρείες, ερευνητικά κέντρα, εταιρείες υψηλής τεχνολογίας και οργανισμούς που αναπτύσσουν λύσεις για τη βιώσιμη κινητικότητα. Παράλληλα, το πρόγραμμα αποτελεί μια ισχυρή βάση για διδακτορικές σπουδές και ερευνητική σταδιοδρομία στην Ελλάδα και το εξωτερικό, καθώς δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην έρευνα, στην επίλυση σύνθετων τεχνολογικών προβλημάτων και στην παραγωγή νέας γνώσης.

Πιστεύω ότι το σημαντικότερο πλεονέκτημα του προγράμματός μας είναι ότι δεν εκπαιδεύει απλώς επαγγελματίες της επόμενης ημέρας. Διαμορφώνει μηχανικούς με διεθνή προσανατολισμό, επιστημονική σκέψη και ικανότητα να ηγηθούν της ενεργειακής και ψηφιακής μετάβασης. Σε έναν κόσμο που αλλάζει διαρκώς, η μεγαλύτερη αξία δεν είναι να ακολουθείς τις εξελίξεις, αλλά να έχεις τις γνώσεις και το όραμα να τις διαμορφώνεις.

D.A.: Στα ερευνητικά σας ενδιαφέροντα είναι και ο σχεδιασμός, η λειτουργία και ο έλεγχος των ηλεκτρικών μηχανών. Πώς θα χαρακτηρίζατε το μέλλον στον συγκεκριμένο τομέα με δεδομένη τη συμμετοχή της Τεχνητής Νοημοσύνης; Ποιος θα είναι ο ρόλος των νέων επιστημόνων;

Γ.Κ.: Οι ηλεκτρικές μηχανές αποτελούν εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα τον βασικό πυλώνα της βιομηχανικής ανάπτυξης. Σήμερα, όμως, βρισκόμαστε σε μια νέα εποχή, όπου η ηλεκτροκίνηση και η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν εξελίσσονται ανεξάρτητα, αλλά συγκλίνουν και δημιουργούν μια νέα γενιά ευφυών ηλεκτρομηχανολογικών συστημάτων.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν πρόκειται να αντικαταστήσει τις θεμελιώδεις αρχές του ηλεκτρομαγνητικού σχεδιασμού ή της θεωρίας ελέγχου. Αντίθετα, λειτουργεί ως επιταχυντής της καινοτομίας. Επιτρέπει τη βελτιστοποίηση πολύπλοκων σχεδιαστικών προβλημάτων, την ανάπτυξη ευφυών αλγορίθμων ελέγχου, την πρόβλεψη βλαβών μέσω προγνωστικής συντήρησης και τη συνεχή προσαρμογή της λειτουργίας μιας ηλεκτρικής μηχανής στις πραγματικές συνθήκες χρήσης. Έτσι, οι ηλεκτρικές μηχανές γίνονται αποδοτικότερες, πιο αξιόπιστες και ενεργειακά πιο βιώσιμες.

Αυτό σημαίνει ότι αλλάζει και ο ρόλος του μηχανικού. Ο αυριανός επιστήμονας δεν θα αρκεί να γνωρίζει μόνο ηλεκτρομαγνητισμό ή ηλεκτρονικά ισχύος. Θα πρέπει να συνδυάζει γνώσεις τεχνητής νοημοσύνης, ανάλυσης δεδομένων, προηγμένων υπολογιστικών εργαλείων και ψηφιακών διδύμων (digital twins), διατηρώντας παράλληλα ισχυρό υπόβαθρο στις βασικές αρχές της μηχανικής. Η πραγματική καινοτομία θα προκύπτει από αυτή τη σύνθεση γνώσεων.

Πιστεύω ότι οι νέοι επιστήμονες έχουν μια μοναδική ευκαιρία. Για πρώτη φορά διαθέτουν εργαλεία που τους επιτρέπουν να επιταχύνουν την έρευνα και τον σχεδιασμό σε βαθμό που πριν από λίγα χρόνια ήταν αδιανόητος. Η πρόκληση, όμως, είναι να χρησιμοποιούν την Τεχνητή Νοημοσύνη όχι ως υποκατάστατο της επιστημονικής σκέψης, αλλά ως μέσο ενίσχυσής της. Η τεχνολογία μπορεί να δώσει γρήγορες απαντήσεις· μόνο ο καλά εκπαιδευμένος μηχανικός μπορεί να διατυπώσει τα σωστά ερωτήματα. Εκεί θα βρίσκεται και το πραγματικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της επόμενης γενιάς ερευνητών.

“Πιστεύω ότι το σημαντικότερο πλεονέκτημα του προγράμματός μας είναι ότι δεν εκπαιδεύει απλώς επαγγελματίες της επόμενης ημέρας. Διαμορφώνει μηχανικούς με διεθνή προσανατολισμό, επιστημονική σκέψη και ικανότητα να ηγηθούν της ενεργειακής και ψηφιακής μετάβασης.”

D.A.: Τι σημαίνει στις μέρες μας ενεργειακή οικονομία; Ο μετασχηματισμός σε ηλεκτρική ενέργεια είναι αναγκαία συνθήκη μετασχηματισμού κάθε ενεργειακής πηγής;

Γ.Κ.: Η έννοια της ενεργειακής οικονομίας έχει πλέον αποκτήσει πολύ ευρύτερο περιεχόμενο από την απλή εξοικονόμηση ενέργειας. Σήμερα σημαίνει τη βέλτιστη αξιοποίηση κάθε διαθέσιμης ενεργειακής πηγής, με τρόπο που να μεγιστοποιεί την απόδοση, να περιορίζει τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις και να διασφαλίζει την ενεργειακή ασφάλεια και την οικονομική βιωσιμότητα. Με άλλα λόγια, δεν αρκεί να καταναλώνουμε λιγότερη ενέργεια· πρέπει να τη χρησιμοποιούμε πιο έξυπνα.

Σε αυτό το πλαίσιο, η ηλεκτρική ενέργεια αποκτά έναν πρωταγωνιστικό ρόλο. Δεν είναι απαραίτητα η μοναδική μορφή ενέργειας του μέλλοντος, είναι όμως η πλέον ευέλικτη. Μπορεί να παραχθεί από ανανεώσιμες πηγές, να αποθηκευτεί σε προηγμένα συστήματα, να μεταφερθεί με υψηλή απόδοση και να αξιοποιηθεί σε ένα ευρύ φάσμα εφαρμογών, από τις μεταφορές και τη βιομηχανία έως τα έξυπνα κτίρια και τα σύγχρονα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε ενεργειακή πηγή πρέπει υποχρεωτικά να μετατρέπεται σε ηλεκτρική. Σε ορισμένες εφαρμογές, καύσιμα όπως το υδρογόνο, τα συνθετικά καύσιμα ή η θερμική ενέργεια ενδέχεται να αποτελούν αποδοτικότερες λύσεις. Ωστόσο, ακόμη και σε αυτές τις περιπτώσεις, η ηλεκτρική ενέργεια λειτουργεί συνήθως ως ο κοινός παρονομαστής, καθώς είναι απαραίτητη για την παραγωγή, τη διαχείριση και τον έλεγχο αυτών των ενεργειακών φορέων.

Η πραγματική πρόκληση της επόμενης δεκαετίας δεν είναι απλώς η αντικατάσταση ενός καυσίμου από ένα άλλο. Είναι η δημιουργία ενός ολοκληρωμένου, έξυπνου και διασυνδεδεμένου ενεργειακού οικοσυστήματος, όπου η ηλεκτρική ενέργεια, η ψηφιοποίηση και η τεχνητή νοημοσύνη θα συνεργάζονται για να εξασφαλίσουν μεγαλύτερη αποδοτικότητα, ανθεκτικότητα και βιωσιμότητα. Αυτή είναι η ουσία της ενεργειακής μετάβασης και εκεί βρίσκεται η μεγαλύτερη επιστημονική και τεχνολογική πρόκληση της εποχής μας.

D.A.: Παρακολουθούμε την τεχνολογική επανάσταση που συμβαίνει στις μέρες μας στα ηλεκτρικά οχήματα ως έργο καινοτομίας του Elon Musk. Τι θα είχατε να μας πείτε για το παρελθόν αυτής της εξέλιξης αλλά και για το μέλλον που προοιωνίζεται; Η ύλη των έργων επιστημονικής φαντασίας είναι εδώ;

Γ.Κ.: Είναι αλήθεια ότι ο Elon Musk συνέβαλε καθοριστικά στην επιτάχυνση της εμπορικής ανάπτυξης της ηλεκτροκίνησης και άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία αντιλαμβάνεται το ηλεκτρικό όχημα. Ωστόσο, η ηλεκτροκίνηση δεν είναι μια πρόσφατη εφεύρεση. Οι πρώτες ηλεκτρικές άμαξες εμφανίστηκαν ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα, ενώ οι βασικές αρχές των ηλεκτρικών μηχανών και της ηλεκτροκίνησης θεμελιώθηκαν από σπουδαίους επιστήμονες και μηχανικούς πριν από περισσότερο από έναν αιώνα. Αυτό που άλλαξε τα τελευταία χρόνια είναι η σύγκλιση πολλών τεχνολογιών: προηγμένες μπαταρίες, ηλεκτρονικά ισχύος, τεχνητή νοημοσύνη, αισθητήρες, υπολογιστική ισχύς και ψηφιακές επικοινωνίες.

Στην πραγματικότητα, το όχημα του μέλλοντος δεν θα είναι απλώς ηλεκτρικό. Θα είναι ένα ευφυές ενεργειακό σύστημα, ικανό να επικοινωνεί με το ηλεκτρικό δίκτυο, να βελτιστοποιεί την κατανάλωση ενέργειας, να υποστηρίζει προηγμένες λειτουργίες υποβοήθησης ή αυτόνομης οδήγησης και να αναβαθμίζεται συνεχώς μέσω λογισμικού. Η αξία του θα καθορίζεται ολοένα και περισσότερο από την ποιότητα του λογισμικού και των αλγορίθμων του, χωρίς φυσικά να μειώνεται η σημασία της μηχανολογικής και ηλεκτρολογικής σχεδίασης.

Θα έλεγα λοιπόν ότι η επιστημονική φαντασία δεν γίνεται πραγματικότητα επειδή η τεχνολογία «μιμείται» τη φαντασία. Συμβαίνει το αντίθετο: η επιστήμη μετατρέπει σταδιακά τη φαντασία σε μηχανική πραγματικότητα. Αυτό που πριν από λίγες δεκαετίες φαινόταν αδιανόητο, σήμερα αποτελεί αντικείμενο ερευνητικών εργαστηρίων και βιομηχανικής παραγωγής.

Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι η επόμενη μεγάλη καινοτομία δεν θα προκύψει από έναν άνθρωπο ή μία εταιρεία. Θα προκύψει από τη συνεργασία πανεπιστημίων, ερευνητικών κέντρων και βιομηχανίας. Εκεί διαμορφώνεται το μέλλον της κινητικότητας και εκεί καλούνται να συμβάλουν οι νέοι επιστήμονες, μετατρέποντας τη γνώση σε τεχνολογική πρόοδο και την καινοτομία σε κοινωνικό όφελος.

D.A.: Τι θα μπορούσε να σημαίνει για τη χώρα μας μια ταχύτερη προσαρμογή στη νέα αυτή συνθήκη ηλεκτροκίνησης που φέρνει η Τεχνητή Νοημοσύνη; Έχουμε δυνατότητες επέκτασης της βιομηχανικής μας παραγωγής; Τι θα είχατε να συστήσετε στους νέους αποφοίτους του συγκεκριμένου μεταπτυχιακού τίτλου σπουδών;

Γ.Κ.: Η μετάβαση στην ηλεκτροκίνηση και η αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης δεν αποτελούν μόνο τεχνολογική εξέλιξη· συνιστούν μια σημαντική αναπτυξιακή ευκαιρία για τη χώρα μας. Η Ελλάδα δεν χρειάζεται να ανταγωνιστεί χώρες με μακρά παράδοση στη μαζική βιομηχανική παραγωγή. Μπορεί, όμως, να διακριθεί σε τομείς υψηλής προστιθέμενης αξίας, όπως ο σχεδιασμός προηγμένων ηλεκτρικών συστημάτων, τα ηλεκτρονικά ισχύος, το λογισμικό, οι αλγόριθμοι ελέγχου, τα ευφυή ενεργειακά δίκτυα και οι εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης στις μεταφορές και την ενέργεια.

Η γεωγραφική θέση της Ελλάδας, το υψηλού επιπέδου ανθρώπινο δυναμικό και η ισχυρή παρουσία των πανεπιστημίων και των ερευνητικών κέντρων δημιουργούν τις προϋποθέσεις για την ανάπτυξη ενός δυναμικού οικοσυστήματος καινοτομίας. Εφόσον ενισχυθεί η συνεργασία μεταξύ ακαδημαϊκής κοινότητας, βιομηχανίας και πολιτείας, μπορούμε να προσελκύσουμε επενδύσεις, να αναπτύξουμε νέες τεχνολογικές επιχειρήσεις και να δημιουργήσουμε προϊόντα και υπηρεσίες με διεθνή ανταγωνιστικότητα.

Προς τους αποφοίτους του μεταπτυχιακού μας θα ήθελα να δώσω μία συμβουλή: να μην περιορίσουν ποτέ τη σκέψη τους στα στενά όρια μιας ειδικότητας. Ο μηχανικός του μέλλοντος θα είναι αυτός που θα συνδυάζει βαθιά τεχνική γνώση με ψηφιακές δεξιότητες, κατανόηση της τεχνητής νοημοσύνης, δημιουργικότητα και διεθνή προσανατολισμό. Να επενδύουν διαρκώς στη γνώση, να αναζητούν συνεργασίες πέρα από τα σύνορα της χώρας και να αντιμετωπίζουν κάθε τεχνολογική πρόκληση ως ευκαιρία για καινοτομία.

Η Ελλάδα διαθέτει το σημαντικότερο κεφάλαιο για να πετύχει αυτή τη μετάβαση: τους ανθρώπους της. Αν επενδύσουμε στη γνώση, στην έρευνα και στη συνεργασία, μπορούμε να μη γίνουμε απλώς χρήστες των τεχνολογιών του μέλλοντος, αλλά ενεργοί δημιουργοί τους.

D.A.: Το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο γειτνιάζει με ισχυρά κέντρα βιομηχανικής παραγωγής, με πλούσιο παραγωγικό δυναμικό και κατέχει κομβική θέση σε ένα μοναδικό διαμετακομιστικό σημείο της επικράτειας. Πώς το γεγονός αυτό, μαζί με το ισχυρό know-how που αναπτύσσει το Τμήμα σας, μπορεί να σημαίνει εξωστρέφεια για το παραγωγικό δυναμικό της χώρας μας αλλά και διακριτό ρόλο για το ίδιο το Πανεπιστήμιο;

Γ.Κ.: Η γεωγραφική θέση του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης αποτελεί ένα ιδιαίτερα σημαντικό στρατηγικό πλεονέκτημα. Η Θράκη βρίσκεται στο σταυροδρόμι της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, συνδέοντας την Ελλάδα με τα Βαλκάνια, την Ανατολική Μεσόγειο και την ευρύτερη περιοχή του Εύξεινου Πόντου. Σε μια εποχή όπου οι μεταφορές, η ενέργεια και η εφοδιαστική αλυσίδα επανασχεδιάζονται, αυτή η θέση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία.

Το Πανεπιστήμιο οφείλει να λειτουργεί ως κόμβος παραγωγής γνώσης, τεχνολογίας και καινοτομίας. Στο Τμήμα μας επενδύουμε συστηματικά στην έρευνα στους τομείς της ηλεκτροκίνησης, των ευφυών ενεργειακών συστημάτων, των ηλεκτρικών μηχανών, των ηλεκτρονικών ισχύος και της τεχνητής νοημοσύνης. Η γνώση αυτή δεν πρέπει να παραμένει μέσα στα εργαστήρια. Πρέπει να μεταφέρεται στη βιομηχανία, να μετατρέπεται σε καινοτόμα προϊόντα, ανταγωνιστικές υπηρεσίες και νέες επιχειρηματικές πρωτοβουλίες.

Η εξωστρέφεια σήμερα δεν μετριέται μόνο από τις διεθνείς δημοσιεύσεις ή τις συνεργασίες με κορυφαία πανεπιστήμια, όσο σημαντικές κι αν είναι. Μετριέται και από την ικανότητα ενός πανεπιστημίου να συνδιαμορφώνει την αναπτυξιακή πορεία της περιοχής και της χώρας. Μέσα από ερευνητικά έργα, συνεργασίες με τη βιομηχανία, μεταφορά τεχνογνωσίας και εκπαίδευση υψηλού επιπέδου, μπορούμε να δημιουργήσουμε ένα οικοσύστημα που θα προσελκύει επενδύσεις, θα συγκρατεί νέους επιστήμονες και θα ενισχύει την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας.

Πιστεύω ότι το πανεπιστήμιο του μέλλοντος δεν περιορίζεται στον παραδοσιακό του εκπαιδευτικό ρόλο. Είναι ένας αναπτυξιακός εταίρος της κοινωνίας και της παραγωγής. Και αυτό ακριβώς φιλοδοξούμε να υπηρετήσουμε: ένα ανοιχτό, διεθνώς δικτυωμένο πανεπιστήμιο, που παράγει γνώση με πραγματικό αντίκτυπο στην οικονομία, στη βιομηχανία και στη βιώσιμη ανάπτυξη της χώρας.

“Το δικό μου όραμα είναι μια Ελλάδα που δεν θα ακολουθεί απλώς τις τεχνολογικές εξελίξεις, αλλά θα συμμετέχει ενεργά στη διαμόρφωσή τους. Μια χώρα που θα επενδύει στους νέους επιστήμονες, στην έρευνα και στην καινοτομία, μετατρέποντας τη γνώση σε παραγωγή, ανάπτυξη και κοινωνική πρόοδο. Γιατί η μεγαλύτερη δύναμη μιας κοινωνίας δεν είναι οι φυσικοί της πόροι· είναι οι άνθρωποί της και η ποιότητα της παιδείας τους.”

D.A.: Κατάγεστε από τον Βόλο, περιοχή με ισχυρό βιομηχανικό και μεταγωγικό περιβάλλον. Γειτνιάζει επίσης με τον κάμπο της Θεσσαλίας και έχει παρακολουθήσει όλα τα στάδια εκβιομηχάνισης της χώρας, καθώς και τους κοινωνικούς αγώνες του κολίγα και του βιομηχανικού εργάτη. Πόση ελευθερία είδατε στην ηλεκτροκίνηση και ποιες ιδέες, εκδόσεις ή έργα τέχνης σας οδήγησαν σε αυτήν την επιλογή καριέρας; Πόση ελευθερία και αξιοπρέπεια βλέπετε να έρχεται μέσα από τη νέα βιομηχανική επανάσταση που είναι σε εξέλιξη; Ποιες είναι οι ανησυχίες σας και ποιο είναι το όραμά σας;

Γ.Κ.: Ο Βόλος είναι μια πόλη που σε διδάσκει ότι η πρόοδος δεν είναι μια αφηρημένη έννοια. Είναι το αποτέλεσμα της γνώσης, της παραγωγής και της ανθρώπινης προσπάθειας. Μεγαλώνοντας σε ένα περιβάλλον όπου συνυπήρχαν η βιομηχανία, το λιμάνι, ο θεσσαλικός κάμπος και η τεχνολογία, αντιλήφθηκα από νωρίς ότι η μηχανική δεν αφορά μόνο τις μηχανές· αφορά κυρίως τη βελτίωση της ζωής των ανθρώπων.

Η ηλεκτροκίνηση, για μένα, δεν συμβολίζει απλώς μια νέα τεχνολογία. Εκφράζει την προσπάθεια να αξιοποιήσουμε την επιστήμη με μεγαλύτερη αποδοτικότητα, λιγότερες περιβαλλοντικές επιπτώσεις και καλύτερη ποιότητα ζωής. Η ελευθερία που προσφέρει η τεχνολογία δεν είναι μόνο η δυνατότητα να μετακινούμαστε διαφορετικά. Είναι η δυνατότητα μιας κοινωνίας να παράγει γνώση, να καινοτομεί και να καθορίζει η ίδια το μέλλον της.

Με έχουν επηρεάσει διαχρονικά περισσότερο οι ιδέες της επιστήμης παρά τα πρόσωπα. Η ιστορία της τεχνολογίας δείχνει ότι κάθε μεγάλη πρόοδος γεννήθηκε όταν η επιστημονική περιέργεια συνάντησε την κοινωνική ανάγκη. Αυτό εξακολουθεί να ισχύει και σήμερα, στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης.

Παρά τις τεράστιες δυνατότητες της νέας βιομηχανικής επανάστασης, διατηρώ και έναν δημιουργικό προβληματισμό. Η τεχνολογία από μόνη της δεν εγγυάται ούτε ελευθερία ούτε ευημερία. Αν δεν συνοδεύεται από παιδεία, επιστημονική δεοντολογία και υπεύθυνη χρήση, μπορεί να διευρύνει ανισότητες ή να δημιουργήσει νέες εξαρτήσεις.

Το δικό μου όραμα είναι μια Ελλάδα που δεν θα ακολουθεί απλώς τις τεχνολογικές εξελίξεις, αλλά θα συμμετέχει ενεργά στη διαμόρφωσή τους. Μια χώρα που θα επενδύει στους νέους επιστήμονες, στην έρευνα και στην καινοτομία, μετατρέποντας τη γνώση σε παραγωγή, ανάπτυξη και κοινωνική πρόοδο. Γιατί η μεγαλύτερη δύναμη μιας κοινωνίας δεν είναι οι φυσικοί της πόροι· είναι οι άνθρωποί της και η ποιότητα της παιδείας τους.