Η ιδρύτρια του Platforms Project, εικαστικός, επιμελήτρια και καθηγήτρια του Τμήματος Εσωτερικής Αρχιτεκτονικής του Πανεπιστημίου Δυτικής Αρχιτεκτονικής, Δρ. Άρτεμις Ποταμιάνου συνομιλεί με το Days of Art in Greece, για την ταυτότητα της ιδέας του πρωτότυπου αυτού εγχειρήματος. Εκφράζει τις παραμέτρους πραγματοποίησης και επιτυχίας του θεσμού με βάση την προσωπική της εικαστική πορεία, και ενός προσωπικού οράματος, που έγινε συλλογικό.

Tα τελευταία 14 χρόνια το αθηναϊκό και διεθνές κοινό έχει την ευκαιρία για λίγες ημέρες να παρακολουθήσει τις σύγχρονες τάσεις της διεθνούς σύγχρονης τέχνης και την ανεξάρτητη, πειραματική πλευρά της μέσα από το συλλογικό χαρακτήρα του Platform Projects.

Για τρίτη συνεχόμενη χρονιά στο Καπνεργοστάσιο παρουσιάζονται και συνδιαλέγονται καλλιτεχνικές πλατφόρμες που μεταδίδουν τον νέο καλλιτεχνικό παλμό μέσα από τον πειραματισμό και την αυτοοργάνωση. Από τις 17 έως τις 20 Σεπτεμβρίου 2026, το Καπνεργοστάσιο της Βουλής των Ελλήνων θα μεταφέρει τον παλμό της δημοκρατικής, ανεξάρτητης διάστασης της τέχνης, ένα βήμα πέρα από την οργανωμένη, ιεραρχική διάσταση των επίσημων θεσμών και της αγορά της τέχνης. 

“…Το όνειρό μου είναι το Platforms Project να συνεχίσει να εξελίσσεται χωρίς να χάσει την αρχική του ουσία. Να διευρύνει ακόμη περισσότερο το διεθνές του δίκτυο και να δημιουργήσει νέες δυνατότητες για τους καλλιτέχνες…“

Μαργαρίτα Καταγά: Aγαπητή κυρία Ποταμιάνου, ο θεσμός Platforms Project διανύει 14 χρόνια επιτυχημένης πορείας. Με ποιο σκεπτικό συλλάβατε την ίδρυση και πραγματοποίησή του; Πώς θα περιγράφατε το όραμά σας;

Άρτεμις Ποταμιάνου: Το Platforms Project ξεκίνησε από την ανάγκη να δημιουργηθεί ένας χώρος για την ανεξάρτητη καλλιτεχνική σκηνή, όπου οι ίδιοι οι καλλιτέχνες θα μπορούσαν να οργανωθούν, να παρουσιάσουν τη δουλειά τους και να επικοινωνήσουν άμεσα με το κοινό. Το όραμά μου ήταν να δημιουργηθεί μια διεθνής πλατφόρμα που δεν θα λειτουργεί απλώς ως έκθεση, αλλά ως τόπος συνάντησης, ανταλλαγής και δημιουργίας σχέσεων.

Ύστερα από 14 χρόνια, θεωρώ ότι το σημαντικότερο είναι πως αυτή η αρχική ιδέα έχει εξελιχθεί σε μια πραγματική διεθνή κοινότητα, η οποία συνεχίζει να μεγαλώνει χωρίς να χάνει τον ανεξάρτητο χαρακτήρα της.

Μ.Κ.: Πώς έχετε πετύχει την εξωστρέφεια του εγχειρήματος για την χώρα; 

Α.Π.: Η εξωστρέφεια χτίζεται κυρίως μέσα από τις σχέσεις. Από την πρώτη στιγμή επιδιώξαμε να δημιουργήσουμε ένα διεθνές δίκτυο και να προσκαλέσουμε στην Ελλάδα πλατφόρμες από διαφορετικές χώρες και πολιτισμικά περιβάλλοντα.

Σημαντικό είναι επίσης ότι το Platforms Project δεν περιορίζεται στην παρουσίαση έργων, αλλά δημιουργεί άμεσες συναντήσεις μεταξύ καλλιτεχνών, επιμελητών, επαγγελματιών της τέχνης και κοινού. Μέσα από αυτές τις συναντήσεις δημιουργούνται νέες συνεργασίες και ανταλλαγές που συνεχίζονται πέρα από τη διάρκεια της διοργάνωσης. Με αυτόν τον τρόπο, η Ελλάδα δεν είναι μόνο ο τόπος φιλοξενίας, αλλά γίνεται ενεργό σημείο ενός διεθνούς καλλιτεχνικού δικτύου.

Μ.Κ.: Θα μπορούσατε να παρουσιάσετε την επιτυχία του θεσμού σε αριθμούς;

Α.Π.: Οι αριθμοί αποτυπώνουν ένα σημαντικό μέρος της πορείας του Platforms Project: 14 χρόνια συνεχούς παρουσίας, συμμετοχές από 57 χώρες και πάνω από 9.500  καλλιτέχνες και 549 πλατφόρμες που έχουν περάσει όλα αυτά τα χρόνια από τη διοργάνωση. Κάθε χρόνο το δίκτυο διευρύνεται και η φετινή διοργάνωση είναι η μεγαλύτερη μέχρι σήμερα, με τον μεγαλύτερο αριθμό συμμετοχών.

Εξίσου σημαντική είναι η διεθνής προβολή που έχει αποκτήσει ο θεσμός, με παρουσία σε ελληνικά και διεθνή μέσα και με ένα κοινό που αυξάνεται σταθερά. Για μένα, όμως, υπάρχει ένας ακόμη αριθμός που δεν μπορεί εύκολα να μετρηθεί: οι συνεργασίες, οι φιλίες και οι νέες καλλιτεχνικές συνδέσεις που έχουν δημιουργηθεί μέσα από το Platforms Project.

Χαρακτηριστικό έργο από την ατομική έκθεση της Άρτεμις Ποταμιάνου, Which side are you on?

Μ.Κ.: Τι σημαίνει για εσάς η «συλλογικότητα» και η κοινοτική καλλιτεχνική δραστηριότητα για την εξέλιξη της τέχνης;

Α.Π.:Η συλλογικότητα είναι ένας από τους βασικούς πυρήνες του Platforms Project. Πιστεύω ότι η τέχνη δεν εξελίσσεται μόνο μέσα από την ατομική δημιουργία, αλλά και μέσα από τον διάλογο, την ανταλλαγή και τη συνύπαρξη διαφορετικών απόψεων.

Οι ανεξάρτητες πλατφόρμες συχνά δημιουργούν τις δικές τους συνθήκες παραγωγής και λειτουργούν ως μικρές κοινότητες έρευνας και πειραματισμού. Εκεί μπορούν να γεννηθούν ιδέες που ίσως δεν θα μπορούσαν να αναπτυχθούν μέσα σε πιο αυστηρά θεσμικά πλαίσια. Η συλλογικότητα δεν ακυρώνει την ατομικότητα του καλλιτέχνη· αντίθετα, μπορεί να της δώσει ένα ευρύτερο πεδίο επικοινωνίας.

Μ.Κ.: Ποια είναι τα σύγχρονα και παγκόσμια ζητήματα που παρακολουθείτε και συσχετίζετε με την καλλιτεχνική δημιουργία;

Α.Π.: Με ενδιαφέρουν ιδιαίτερα ζητήματα που αφορούν την ταυτότητα, τη μνήμη, την ιστορία, την πολιτική, τις κοινωνικές και τεχνολογικές αλλαγές, την οικολογία και τις νέες μορφές εξουσίας και ελέγχου. Παρατηρώ επίσης μια έντονη ανάγκη των καλλιτεχνών να επανεξετάσουν την προσωπική και συλλογική μνήμη και να αμφισβητήσουν τις αφηγήσεις που θεωρούσαμε δεδομένες.

Η σύγχρονη τέχνη λειτουργεί συχνά σαν ένας χώρος όπου αυτά τα ζητήματα μπορούν να τεθούν χωρίς να χρειάζεται να δοθούν εύκολες απαντήσεις.

Μ.Κ.: Θεωρείτε πως έχετε θέσει νέα ήθη στο χώρο; 

Α.Π.: Δεν θα έλεγα ότι ήταν εξαρχής στόχος μας να θέσουμε «νέα ήθη». Θέλαμε περισσότερο να δημιουργήσουμε έναν διαφορετικό τρόπο συνάντησης της ανεξάρτητης σκηνής. Στην πορεία, όμως, πιστεύω ότι το Platforms Project έχει συμβάλει στο να αναγνωριστεί περισσότερο η σημασία των ανεξάρτητων καλλιτεχνικών πρωτοβουλιών και των κοινοτήτων που δημιουργούν οι ίδιοι οι καλλιτέχνες.

Το σημαντικό για μένα είναι ότι ένας θεσμός μπορεί να αποκτήσει διάρκεια και αναγνωρισιμότητα χωρίς να χάσει την ανεξαρτησία και την πολυφωνία του.

Μ.Κ.: Έχουν αντιγράψει το εγχείρημά σας διεθνώς; Θεωρείτε ότι έχουν επηρεαστεί άλλοι θεσμοί και οργανώσεις; 

Α.Π.: Είναι δύσκολο να πει κανείς αν ένα εγχείρημα έχει «αντιγραφεί». Ξέρω πως από όταν έγινε το Platforms Project πολλά εμπορικά art fair στην Ευρώπη και την Αμερική προσπάθησαν να εντάξουν παράλληλο πρόγραμμα με πλατφόρμες και 2-3 φουάρ για πλατφόρμες και συλλογικότητες έχουν προσπαθήσει να γίνουν σε διάφορες χώρες. 

Αυτό που μπορώ να πω όμως είναι ότι η ιδέα των ανεξάρτητων καλλιτεχνικών πλατφορμών έχει αποκτήσει πολύ μεγαλύτερη ορατότητα διεθνώς και ότι σήμερα βλέπουμε περισσότερες πρωτοβουλίες που βασίζονται στη συλλογικότητα, την αυτοοργάνωση και τη δημιουργία δικτύων.

Θεωρώ ότι το Platforms Project έχει συμβάλλει σε αυτή την εξέλιξη και αυτό είναι κάτι που με χαροποιεί ιδιαίτερα. Για μένα η επιτυχία μιας ιδέας δεν είναι να παραμείνει μοναδική, αλλά να μπορέσει να δημιουργήσει και άλλες ιδέες.

Μ.Κ.: Ως καλλιτέχνιδα και ακαδημαϊκή καθηγήτρια, τι συμβουλή μεταδίδετε στους νέους καλλιτέχνες;

Α.Π.: Να μην προσπαθούν να δημιουργήσουν αυτό που πιστεύουν ότι «πρέπει» να δημιουργήσουν. Να αναζητούν τη δική τους φωνή και να επιμένουν σε αυτήν, ακόμη και όταν δεν υπάρχει άμεση αναγνώριση.

Η καλλιτεχνική πορεία χρειάζεται χρόνο, έρευνα, επιμονή και πολλές φορές αποτυχίες. Θα τους έλεγα επίσης να μη φοβούνται τη συνεργασία. Να δημιουργούν σχέσεις, να επικοινωνούν τη δουλειά τους και να αναζητούν ανθρώπους με τους οποίους μπορούν να μοιραστούν ιδέες. Η τέχνη είναι προσωπική υπόθεση, αλλά δεν χρειάζεται να είναι μοναχική.

“…Η συλλογικότητα είναι ένας από τους βασικούς πυρήνες του Platforms Project. Πιστεύω ότι η τέχνη δεν εξελίσσεται μόνο μέσα από την ατομική δημιουργία, αλλά και μέσα από τον διάλογο, την ανταλλαγή και τη συνύπαρξη διαφορετικών απόψεων.”

Μ.Κ.: Ποιο είναι το όνειρό σας και το επόμενο προσωπικό σας βήμα;

Α.Π.: Το όνειρό μου είναι το Platforms Project να συνεχίσει να εξελίσσεται χωρίς να χάσει την αρχική του ουσία. Να διευρύνει ακόμη περισσότερο το διεθνές του δίκτυο και να δημιουργήσει νέες δυνατότητες για τους καλλιτέχνες.

Παράλληλα, ως καλλιτέχνιδα θέλω να συνεχίσω την προσωπική μου έρευνα και παραγωγή έργου. Αυτό είμαι πάνω από όλα, εικαστικός καλλιτέχνης. Νομίζω όμως ότι αυτά τα δύο πεδία αλληλοτροφοδοτούνται. Το επόμενο βήμα δεν το βλέπω ως έναν τελικό προορισμό, αλλά ως μια ακόμη αφετηρία.

Μ.Κ.: Υπάρχει στη φετινή διοργάνωση κάτι νέο που δεν είχαμε δει τις προηγούμενες χρονιές;

Α.Π.: Ναι. Η φετινή διοργάνωση είναι η μεγαλύτερη στην ιστορία του Platforms Project, τόσο σε αριθμό συμμετοχών όσο και σε διεθνή έκταση. Ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης η παράλληλη έκθεση «M#3, Moments, Meetings, Memories», σε επιμέλεια των Liesbeth Bos και Konstantin Economou, με τη συμμετοχή 43 καλλιτεχνών που έχουν λάβει μέρος στο Platforms Project τα προηγούμενα χρόνια.

Η έκθεση λειτουργεί ως μια αναδρομική ματιά στην πορεία του θεσμού, μέσα από έργα, εμπειρίες και προσωπικές αφηγήσεις. Για πρώτη φορά, λοιπόν, έχουμε τη δυνατότητα να δούμε συγκεντρωμένη όχι μόνο την ιστορία των συμμετοχών, αλλά και τη μνήμη των σχέσεων που δημιουργήθηκαν μέσα από αυτές.

Νομίζω ότι αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για έναν θεσμό όπως το Platforms Project: να μπορεί να κοιτάζει το παρελθόν του, όχι ως αρχείο, αλλά ως μια ζωντανή κοινότητα που συνεχίζει να εξελίσσεται.

ΒΙΟ

Η Άρτεμις Ποταμιάνου είναι εικαστικός και επιμελήτρια και δραστηριοποιείται στην Αθήνα. Έχει πραγματοποιήσει ως εικαστικός 24 ατομικές εκθέσεις ανάμεσα τους στο Borough Museum & Art Gallery (Newcastle), στην Ελληνοαμερικανική Ένωση, στο MAC (Midlands Art Center του Μπέρμινγκχαμ), στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Κρήτης (Ρέθυμνο), στο Hellenic Centre ( Λονδίνο), στην ENIA Gallery, στη Fizz Gallery (Αθήνα), στη Tint Gallery (Θεσσαλονίκη), κα. Έχει παρουσιάσει τη δουλειά της σε πάνω από 130 ομαδικές εκθέσεις ανάμεσα τους στη 1η Biennale της Θεσσαλονίκης, στη BIDA – Biennale της Ισπανίας ( Ελληνική Εκπροσώπηση), 3η Μπιενάλε της Αθήνας, στη Biennale Internazionale Dell’ Arte Contemporanea (Φλωρεντία), στο ΕΜΣΤ (Αθήνα),στο Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (Θεσσαλονίκη), στο Vista Mare Foundation (Ιταλία), στο International Young Art 2002: Sotheby’s Amsterdam, Sotheby’s Tel Aviv, Sotheby’s Moscow, στη Change & Partner Contemporary Art, (Ρώμη), στη Colesman Project Space (Λονδίνο), στο «Greek Sale»- Bonhams, (Λονδίνο), στη Φωτοσυγκυρία 2005 (Θεσσαλονίκη), στο Open 2012 (Βενετία), στο Tensta Kulturhus (Στοκχόλμη), κα. Σπούδασε στην Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας (BA) και στο Staffordshire University (MA). Έχει επιμεληθεί περισσότερες από 50 εκθέσεις σημαντικών εικαστικών καλλιτεχνών της διεθνούς σκηνής, που χρησιμοποιούν εκτενώς στο έργο τους στοιχεία του λόγου, της γλώσσας και πολιτικής σκέψης ανάμεσα τους, του Joseph Kosuth, Joseph Beuys, του Damien Hirst, του Terry Atkinson, του Peter Greenaway, της Candice Brietz, των Guerrilla Girls και πολλές ομαδικές εκθέσεις σε Ιδρύματα και εναλλακτικούς χώρους. Η Ποταμιάνου είναι η ιδρύτρια και διευθύντρια του Platforms Project – Independent Art Fair. Είναι ραδιοφωνική παραγωγός της εκπομπής για τα εικαστικά Art Therapy, από το 2011στο Beton7 radio και Υπεύθυνη εικαστικής ύλης για το αρχιτεκτονικό περιοδικό GRA Review από το 2010. Από το 2015 είναι στο Δ.Σ. και Ταμίας της AICA HELLAS (Ελληνικό Τμήμα της Διεθνούς Ένωσης Κριτικών Τέχνης). Έχει επίσης γράψει πολλά κείμενα για καταλόγους εκθέσεων, βιβλία.