Γράφει η Βένια Παστάκα

Ιστορικός Τέχνης

Λίγοι γνωρίζουν τον γλύπτη Σακελλάρη Γαλουζή. Τον άνθρωπο που υπήρξε βοηθός του Rodin και έμεινε δίπλα του για δώδεκα χρόνια. Το έργο του παραμένει μέχρι και σήμερα άγνωστο στο ευρύ κοινό, γεγονός που κάνει επιτακτική την ανάγκη μιας συστηματικής μελέτης γι’ αυτό. 

Γεννήθηκε στην Κάλυμνο το 1875. Γιος σφουγγαρά, σε ηλικία δεκαέξι ετών και αφού τελείωσε το σχολείο, ακολούθησε τον πατέρα του στην Οδησσό  όπου υπήρχε ισχυρή ελληνική κοινότητα. Εκεί ο πατέρας του άνοιξε μια μικρή βιοτεχνία παραγωγής παντοφλών και πήρε τον γιο του ως βοηθό. 

Ένας καθηγητής της Σχολής Καλών Τεχνών της Οδησσού ήταν αυτός που παρατήρησε την ευχέρεια του Γαλουζή στο σχέδιο και τον προέτρεψε να ασχοληθεί με την τέχνη. Σε σύντομο διάστημα, ο νεαρός βρέθηκε να σπουδάζει γλυπτική στην εκεί σχολή Καλών Τεχνών αποφοιτώντας με άριστα. Την περίοδο εκείνη, δήμαρχος Οδησσού ήταν ο Έλληνας έμπορος, Γρηγόριος Μαρασλής (1831 – 1907). Με δική του υποτροφία ο καλλιτέχνης μετέβη στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Αγίας Πετρούπολης για επιπλέον σπουδές. Και εκεί, το έργο του διακρίθηκε συστηματικά, κερδίζοντας επαίνους και πρώτα βραβεία. Με την αποφοίτησή του, ο Γαλουζής βρέθηκε στο μεγάλο καλλιτεχνικό κέντρο της εποχής, το Παρίσι. Σε σύντομο χρονικό διάστημα, βρέθηκε να είναι βοηθός στο εργαστήριο του σημαντικού γλύπτη Auguste Rodin (1840 – 1917). 

Στο εργαστήριο του Rodin ο Καλύμνιος  καλλιτέχνης βρέθηκε να περνάει τα προπλάσματα του δασκάλου στο μάρμαρο ή στον μπρούντζο. Η επιρροή του σημαντικού γλύπτη είναι εμφανής στα έργα του Γαλουζή. Στοιχεία νατουραλισμού, η ανάγκη αποτύπωσης της εσώτερης δύναμης των θεμάτων, μη στατική γλυπτική, δύναμη και εκφραστικότητα απαντώνται στα γλυπτά του. Η πίεση όμως της δουλειάς, ο εκρηκτικός και δύσκολος χαρακτήρας του Rodin καθώς και η αλλοτρίωση από το εργαστήριο, που δεν του επέτρεπε να δημιουργήσει αυτόνομα και να εξελιχθεί όπως επιθυμούσε, οδήγησε στο να κλονιστεί το νευρικό του σύστημα. 

Εγκατέλειψε το Παρίσι και επέστρεψε στο νησί του, όπου πέρασε τα πρώτα χρόνια σε καθεστώς ολοκληρωτικής απομόνωσης. Μετά από χρόνια, ο Γαλουζής άρχισε να δημιουργεί ξανά μικρά έργα σε πηλό. Μοντέλο του αποτέλεσαν τα μικρά παιδιά του νησιού, τα οποία αντάμειβε με φρούτα αλλά και διαβάζοντάς τους βιβλία. Την περίοδο της Ιταλικής Κατοχής, έδινε έργα του στους Ιταλούς σε ανταλλαγή τροφής. Έτσι πολλά από τα έργα του σήμερα βρίσκονται στην Ιταλία και χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης. Πέθανε στο νησί του το 1947 σε ηλικία 72 ετών και παραμένει μια από τις ελάχιστα μελετημένες περιπτώσεις καλλιτεχνών της νεοελληνικής τέχνης. 

Αξίζει να μελετηθεί η σύγκριση των περιπτώσεων Γιαννούλη Χαλεπά και Σακελλάρη Γαλουζή. Πρόκειται για δύο καλλιτέχνες με διαφορετικές αφετηρίες και πορείες, οι οποίοι ωστόσο συναντώνται σε μια κρίσιμη καμπή: στην ψυχική δοκιμασία που προκάλεσε η διάψευση των προσδοκιών τους και η αίσθηση αδυναμίας ελέγχου της καλλιτεχνικής τους εξέλιξης. 

Η συγκριτική αυτή ανάγνωση δεν συμβάλλει μόνο στην αποκατάσταση λιγότερο γνωστών μορφών της νεοελληνικής γλυπτικής, αλλά και στην κατανόηση της βαθιά ανθρώπινης διάστασης της δημιουργίας, όπου η ιδιοφυΐα αναμετράται με την ευθραυστότητα και τα όρια της ψυχικής αντοχής.