Days of Art in Greece: Κύριε Κουνετά, είστε διευθυντής στο ΠΜΣ «Καινοτομία & Αειφόρος Επιχειρηματικότητα». Σε ποιους απευθύνεται το πρόγραμμα σπουδών;

Κωνσταντίνος Κουνετάς: Το πρόγραμμα απευθύνεται σε αποφοίτους διαφορετικών επιστημονικών πεδίων που επιθυμούν να κατανοήσουν σε βάθος τον τρόπο με τον οποίο η καινοτομία, η επιχειρηματικότητα, η αειφορία και η βιώσιμη ανάπτυξη μετασχηματίζουν τη σύγχρονη οικονομία. Είναι πλέον ευρύτερα γνωστή η δίδυμη μετάβαση με τον πρώτο βασικό της πυλώνα να καλύπτεται πλήρως από το συγκεκριμένο μεταπτυχιακό πρόγραμμα. Το πρόγραμμα δεν αφορά αποκλειστικά οικονομολόγους ή στελέχη επιχειρήσεων. Αντιθέτως, απευθύνεται και σε μηχανικούς, επιστήμονες θετικών επιστημών, γεωπόνους, αλλά και σε επαγγελματίες που αναζητούν νέα εργαλεία και δεξιότητες για να ανταποκριθούν στις προκλήσεις της εποχής. Ο σχεδιασμός του συγκεκριμένου μεταπτυχιακού προγράμματος επιτρέπει σε όλους του συμμετέχοντες με ενδιαφέρον στις παραπάνω θεματικές να συμμετέχουν και να αποκτήσουν εφόδια. Συνεπώς, αυτό που μας ενδιαφέρει περισσότερο είναι η διάθεση για μάθηση, δημιουργικότητα και συμμετοχή σε ένα περιβάλλον που προάγει τη συνεργασία και την επιχειρηματική σκέψη.

D.A.: Το πρόγραμμα υποστηρίζεται από περισσότερα του ενός πανεπιστημιακά τμήματα. Πείτε μας λίγα λόγια για τη δομή και το επιστημονικό προσωπικό του.

K.K.: Η φιλοσοφία του προγράμματος είναι βαθιά διεπιστημονική. Η καινοτομία και η αειφορία δεν μπορούν να προσεγγιστούν μέσα από μία μόνο επιστήμη. Για τον λόγο αυτό συνεργάζονται διαφορετικά ακαδημαϊκά πεδία, προσφέροντας στους φοιτητές μια ολοκληρωμένη εικόνα των σύγχρονων οικονομικών, τεχνολογικών και περιβαλλοντικών εξελίξεων. Το διδακτικό προσωπικό αποτελείται από έμπειρους πανεπιστημιακούς δασκάλους με σημαντικό ερευνητικό έργο, αλλά και από επαγγελματίες της αγοράς που μεταφέρουν πολύτιμη πρακτική εμπειρία. Υψίστης σημασίας θεωρούμε την παρουσία σεμιναρίων από ειδικούς έτσι ώστε να δώσουμε όλα τα εφόδια αυτονόμησης των φοιτητών μας. Στόχος μας είναι να γεφυρώσουμε τη θεωρία με την πράξη. Στο μεταπτυχιακό μας πρόγραμμα συμμετέχουν διδάσκοντες από τα Πανεπιστήμια Πατρών & Πελοποννήσου καθώς και από το Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και από αρκετά έξι διαφορετικά τμήματα. Επιπλέον, λόγω της εξ’αποστάσεως μορφής διδασκαλίας επιλέγει η διδασκαλία μέσω της αρθρωτής/δομοποιημένης προσέγγισης (modularity) όπου το μάθημα δεν διδάσκεται ως ενιαίο «πακέτο», αλλά χωρίζεται σε μικρές, αυτόνομες ενότητες (modules). Η συγκεκριμένη επιλογή επιτρέπει:

• συγκεκριμένους μαθησιακούς στόχους
• μικρό και ξεκάθαρο περιεχόμενο
• δραστηριότητες ή ασκήσεις
• αξιολόγηση της κατανόησης

Η λογική είναι ότι ο μεταπτυχιακός μας φοιτητής προχωρά βήμα-βήμα, κατακτώντας κάθε ενότητα πριν περάσει στην επόμενη. Αυτό κάνει τη μάθηση πιο οργανωμένη και πιο προσαρμοσμένη στον ρυθμό του κάθε μαθητή. Τα βασικά της πλεονεκτήματα αφορούν την:

• καλύτερη κατανόηση, γιατί η ύλη “σπάει” σε μικρά κομμάτια
• ευελιξία (ο μαθητής μπορεί να επαναλάβει ένα module)
• εξατομικευμένη μάθηση
• ευκολότερη αξιολόγηση προόδου

“Η φιλοσοφία του προγράμματος είναι βαθιά διεπιστημονική. Η καινοτομία και η αειφορία δεν μπορούν να προσεγγιστούν μέσα από μία μόνο επιστήμη.”

D.A.: Τι ακριβώς ορίζουμε σήμερα ως καινοτομία και τι ως αειφορία;

K.K.: Όταν μιλάμε για καινοτομία, δεν αναφερόμαστε μόνο στην τεχνολογία ή σε μια νέα εφεύρεση. Καινοτομία είναι η μετατροπή μιας νέας ιδέας σε οικονομική, κοινωνική ή περιβαλλοντική αξία. Μπορεί να αφορά ένα νέο προϊόν, μια νέα υπηρεσία, μια διαφορετική παραγωγική διαδικασία ή ακόμη και ένα νέο επιχειρηματικό μοντέλο που βελτιώνει την ανταγωνιστικότητα και την ποιότητα ζωής των ανθρώπων. Από την άλλη πλευρά, η αειφορία αφορά την ικανότητά μας να δημιουργούμε ανάπτυξη και ευημερία σήμερα χωρίς να υπονομεύουμε τις δυνατότητες των επόμενων γενεών να καλύψουν τις δικές τους ανάγκες. Πρόκειται για μια ισορροπία ανάμεσα στην οικονομική πρόοδο, την κοινωνική συνοχή και την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος.
Στη σύγχρονη οικονομία οι δύο αυτές έννοιες είναι πλέον αλληλένδετες. Η καινοτομία αποτελεί βασικό εργαλείο για την επίτευξη της αειφορίας, ενώ η αειφορία δημιουργεί νέες ευκαιρίες για καινοτόμες επιχειρηματικές δραστηριότητες. Από την ενέργεια και τη βιομηχανία μέχρι τον αγροδιατροφικό τομέα, τον τουρισμό, τις μεταφορές και τις ψηφιακές υπηρεσίες, η ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων εξαρτάται όλο και περισσότερο από την ικανότητά τους να καινοτομούν με τρόπο υπεύθυνο και βιώσιμο. Θα έλεγα λοιπόν ότι η μεγάλη πρόκληση της εποχής μας δεν είναι απλώς να παράγουμε περισσότερη ανάπτυξη, αλλά να παράγουμε καλύτερη ανάπτυξη: ανάπτυξη που βασίζεται στη γνώση, την τεχνολογία, τον σεβασμό προς το περιβάλλον και τη δημιουργία αξίας για την κοινωνία συνολικά.

D.A.: Τι μπορεί να προσφέρει το συγκεκριμένο πρόγραμμα σε ήδη καταξιωμένα στελέχη επιχειρήσεων;

K.K.:  Ζούμε σε μια εποχή διαρκών μεταβολών. Η τεχνητή νοημοσύνη, η πράσινη και η ενεργειακή μετάβαση, οι νέες κανονιστικές απαιτήσεις και η ψηφιοποίηση μεταβάλλουν τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν οι επιχειρήσεις. Τα σύγχρονα στελέχη εκτός από την επαγγελματική εμπειρία χρειάζονται συνεχή ανανέωση γνώσεων και στρατηγική αντίληψη. Το πρόγραμμα προσφέρει ακριβώς αυτό: εργαλεία κατανόησης των νέων τάσεων και ανάπτυξης ηγετικών δεξιοτήτων που θα επιτρέψουν στις επιχειρήσεις να παραμείνουν ανταγωνιστικές σε ένα ιδιαίτερα απαιτητικό περιβάλλον. Συνοψίζοντας το ΠΜΣ Καινοτόμος και αειφόρος Επιχειρηματικότητα σχεδιάστηκε έτσι ώστε να μπορεί να:

• Ενίσχυσει το επαγγελματικό  προφίλ μέσω της εξειδίκευσης σε θέματα καινοτομίας και βιωσιμότητας
• Επικαιροποίησει γνώσεις  για τις νέες τάσεις λόγω ψηφιακού μετασχηματισμού, τεχνητής νοημοσύνης, πράσινης μετάβασης, νέων καταναλωτικών προτύπων. Συνεπώς θα βοηθήσει τα στελέχη να κατανοήσουν πώς αυτές οι αλλαγές επηρεάζουν το επιχειρηματικό μοντέλο της εταιρείας τους.
• Ανάπτυξει δεξιότητες και γνώσεις περί καινοτόμου στρατηγικής. Τα  ανώτερα στελέχη συχνά καλούνται να εντοπίσουν νέες αγορές, δημιουργήσουν νέα προϊόντα ή υπηρεσίες,Ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητα. Το πρόγραμμα παρέχει εργαλεία για θέματα που αφορούν τον σχεδιασμό καινοτομίας,την ανάπτυξη επιχειρηματικών μοντέλων και την διαχείριση μετασχηματισμού και αλλαγής.
• Κατανόηση  της αειφορίας ως επιχειρηματικής ευκαιρίας καθώς ενώ συνδέεται με έννοιες όπως τα ESG δεν λειτουργεί per se. Σε επίπεδο επιχειρήσεων συνδέεται με την μείωση του κόστους, την πιο εύκολη πρόσβαση σε χρηματοδότηση,την συμμόρφωση με του περιβαλλοντικούς κανονισμούς ESG καθώς και την βελτίωση εταιρικής φήμης. Δηλαδή το να δημιουργήσει ως έμπειρο στέλεχος πραγματική επιχειρηματική αξία.
• Βελτίωση ηγετικών δεξιοτήτων καθώς η μελέτη μελετών περίπτωσης, η επισκόπηση της βιβλιογραφίας και η ανταλλαγή εμπειριών με άλλα στελέχη και τους διδάσκοντες αναμένεται να ενισχύσουν  την στρατηγική σκέψη, την λήψη αποφάσεων σε συνθήκες αβεβαιότητας, την διαχείριση καινοτόμων ομάδων και την ηγεσία βιώσιμου μετασχηματισμού.

“Καινοτομία είναι η μετατροπή μιας νέας ιδέας σε οικονομική, κοινωνική ή περιβαλλοντική αξία.”

D.A:. Βρισκόμαστε σε μια εποχή μείωσης του επιχειρηματικού ενδιαφέροντος από τη νέα γενιά;

K.K.: Δεν θα συμφωνούσα απόλυτα με αυτή τη διαπίστωση. Οι νέοι εξακολουθούν να ενδιαφέρονται έντονα για τη δημιουργία και την καινοτομία και έχουν δικούς τους κώδικες επικοινωνίας αλλά και τρόπους αντίληψης των παγκόσμιων προβλημάτων. Αυτό που έχει αλλάξει είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβάνονται την επιχειρηματικότητα. Σήμερα αναζητούν δραστηριότητες που έχουν κοινωνικό αντίκτυπο, περιβαλλοντική υπευθυνότητα και ουσιαστικό νόημα. Το πανεπιστήμιο μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης προσφέροντας γνώσεις, υποδομές και σύνδεση με την αγορά εργασίας. Παράλληλα, η δημόσια διοίκηση οφείλει να δημιουργεί ένα φιλικότερο περιβάλλον για τις νέες επιχειρηματικές πρωτοβουλίες. Η μεγαλύτερη ανταμοιβή για έναν νέο επιχειρηματία δεν είναι μόνο η οικονομική επιτυχία, αλλά και η δυνατότητα να δημιουργήσει κάτι που θα έχει πραγματική αξία για την κοινωνία.

D.A.: Είναι στόχος του σύγχρονου επιχειρείν οι παγκόσμιες αγορές;

K.K.: Οι παγκόσμιες αγορές προσφέρουν τεράστιες δυνατότητες, αλλά δεν αποτελούν αυτοσκοπό. Υπάρχουν μικρές επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε εξειδικευμένες αγορές και πετυχαίνουν εξαιρετικά αποτελέσματα. Το μέγεθος δεν είναι πάντα το καθοριστικό στοιχείο της επιτυχίας. Οι μικρές επιχειρήσεις διαθέτουν συχνά μεγαλύτερη ευελιξία, ταχύτερη προσαρμογή στις αλλαγές και στενότερη σχέση με τους πελάτες τους. Σε πολλές περιπτώσεις αυτά τα χαρακτηριστικά αποτελούν σημαντικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.

“Οι νέοι εξακολουθούν να ενδιαφέρονται έντονα για τη δημιουργία και την καινοτομία και έχουν δικούς τους κώδικες επικοινωνίας αλλά και τρόπους αντίληψης των παγκόσμιων προβλημάτων.”

D.A.: Πόσο σημαντική θεωρείτε την εξέλιξη της Τεχνητής Νοημοσύνης για τη βιομηχανία και τη διαχείριση της κλιματικής αλλαγής;

K.K.: Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη τεχνολογικό εργαλείο. Για τη βιομηχανία είναι μοχλός ανταγωνιστικότητας και καινοτομίας, ενώ για την κλιματική αλλαγή μπορεί να λειτουργήσει ως βασικός επιταχυντής της πράσινης μετάβασης. Οι επιχειρήσεις που θα καταφέρουν να συνδυάσουν αποτελεσματικά την ΤΝ με στρατηγικές βιωσιμότητας είναι πιθανό να αποκτήσουν σημαντικό πλεονέκτημα τα επόμενα χρόνια. Ωστόσο, η τεχνολογία από μόνη της δεν αποτελεί λύση. Χρειάζεται υπεύθυνη χρήση, θεσμικό πλαίσιο και επίκεντρο τον άνθρωπο. Όσο για το ερώτημα της ευτυχίας στην εργασία, θεωρώ ότι βρισκόμαστε πιο κοντά από ποτέ σε μια εποχή όπου η δημιουργικότητα και η γνώση θα αποκτούν όλο και μεγαλύτερη σημασία. Το ζητούμενο είναι η τεχνολογική πρόοδος να συνοδευτεί από κοινωνική πρόοδο και δίκαιη κατανομή των ευκαιριών.

D.A.: Ξεκινήσατε τις σπουδές σας στα μαθηματικά και ακολουθήσατε την επιστήμη της οικονομίας και της επιχειρηματικότητας. Πώς προέκυψε αυτή η διαδρομή;

K.K.: Τα μαθηματικά μου έδωσαν έναν ιδιαίτερο τρόπο σκέψης: να αναζητώ δομές, σχέσεις και λύσεις σε σύνθετα προβλήματα. Η οικονομική επιστήμη, η μελέτη των οικονομικών του περιβάλλοντος και της ενέργειας, η εντριβή με την θεωρία των οικονομικών της καινοτομίας και η μελέτη, όχι μόνο της θεωρία, αλλά και μέσα από επιχειρήσεις της έννοιας του επιχειρεί προσφέρουν ένα πεδίο όπου αυτή η αναλυτική προσέγγιση συναντά τις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας και της παραγωγής. Η επιχειρηματικότητα και η καινοτομία δεν είναι απλώς αφηρημένες έννοιες ή/και μηχανισμοί δημιουργίας οικονομικού πλούτου. Είναι διαδικασίες δημιουργίας νέων δυνατοτήτων, νέων ιδεών και νέων προοπτικών για τους ανθρώπους. Είναι τεχνολογική αλλαγή, ανάπτυξη και μεγέθυνση.

“Το ζητούμενο είναι η τεχνολογική πρόοδος να συνοδευτεί από κοινωνική πρόοδο και δίκαιη κατανομή των ευκαιριών.”

Στην προσωπική μου διαδρομή επηρεάστηκα από βιβλία και έργα που συνδέουν την οικονομική πρόοδο με την κοινωνική ευημερία, αλλά και από ανθρώπους που αντιμετώπιζαν τη γνώση ως μέσο προσφοράς προς την κοινωνία. Το προσωπικό μου όραμα παραμένει σταθερό: η παραγωγή γνώσης που μπορεί να συμβάλει σε μια οικονομία περισσότερο ανταγωνιστική, πιο καινοτόμο και ταυτόχρονα πιο βιώσιμη και ανθρώπινη. Η φράση «γηράσκων ἀει διδάσκομαι» που αποδίδεται στον Νομοθέτη Σόλωνα θα πρέπει να αποτελεί βασικό οδηγό για όλους μας.