Με αφορμή τη συνέντευξή του στο Days of Art in Greece, ο Νικόλαος Καντηράνης, Διευθυντής του Αγγλόφωνου Δ.Π.Μ.Σ. «Έρευνα και Εκμετάλλευση Υδρογονανθράκων», τοποθετείται πάνω σε ζητήματα που αφορούν την εξειδίκευση των νέων επιστημόνων σε έναν κλάδο με υψηλές απαιτήσεις, τη διεθνή διάσταση των υδρογονανθράκων και τις επαγγελματικές δυνατότητες που ανοίγονται για τους αποφοίτους του προγράμματος. Παράλληλα, αναδεικνύει τη σημασία ενός μεταπτυχιακού που συνδυάζει θεμελιώδη επιστημονική γνώση με πρακτική εκπαίδευση, σε ένα περιβάλλον που συνδέει τη γεωλογία, τη μηχανική, την τεχνολογία και την ενεργειακή οικονομία.

Στη συζήτηση που ακολουθεί ο κ. Καντηράνης επισημαίνει ότι το πρόγραμμα απευθύνεται σε αποφοίτους Γεωλογίας, μηχανικούς και γενικότερα σε επιστήμονες με συναφές υπόβαθρο, προσφέροντάς τους κατάρτιση σε όλο το φάσμα της έρευνας και της παραγωγής, από τη σεισμική ερμηνεία και τη μοντελοποίηση λεκανών έως τη διαχείριση ταμιευτήρων και την οικονομική αξιολόγηση έργων. Τονίζει επίσης ότι οι απόφοιτοι αποκτούν δεξιότητες απαραίτητες για τη σύγχρονη αγορά εργασίας, αλλά και ισχυρή βάση για διδακτορικές σπουδές και ερευνητική σταδιοδρομία, μέσα σε ένα πρόγραμμα τεσσάρων εξαμήνων και 120 ECTS με διεθνή προσανατολισμό.

Days of Art in Greece: Είστε διευθυντής του Αγγλόφωνου Δ.Π.Μ.Σ. «Έρευνα και Εκμετάλλευση Υδρογονανθράκων» Σε ποιους απευθύνεται το πρόγραμμα; Ποια θα είναι η πορεία τους μετά την αποφοίτηση, στην αγορά εργασίας; Ποιες ακαδημαϊκές δυνατότητες ανοίγονται μπροστά τους; 

Νικόλαος Καντηράνης: Το πρόγραμμα απευθύνεται σε αποφοίτους Γεωλογίας, Μηχανικούς, αλλά και γενικότερα σε επιστήμονες με συναφές γνωστικό υπόβαθρο που επιθυμούν να αποκτήσουν εξειδίκευση σε έναν ιδιαίτερα απαιτητικό και διεθνώς ανταγωνιστικό κλάδο. Δεν πρόκειται για ένα θεωρητικό μεταπτυχιακό. Είναι ένα πρόγραμμα που συνδυάζει τη θεμελιώδη επιστημονική γνώση με πρακτικές δεξιότητες και εκπαίδευση στα ίδια λογισμικά και στις ίδιες μεθοδολογίες που χρησιμοποιεί σήμερα η παγκόσμια βιομηχανία των υδρογονανθράκων. Οι απόφοιτοί μας αποκτούν γνώσεις σε όλο το φάσμα της έρευνας και της παραγωγής: από τη γεωλογία πετρελαίου, τη σεισμική ερμηνεία και τη μοντελοποίηση λεκανών, μέχρι τη μηχανική γεωτρήσεων, τη διαχείριση ταμιευτήρων, την παραγωγή και την οικονομική αξιολόγηση έργων. Παράλληλα αναπτύσσουν δεξιότητες ομαδικής εργασίας, διαχείρισης έργων, ανάλυσης κινδύνου και λήψης αποφάσεων, οι οποίες αποτελούν βασικές απαιτήσεις της σύγχρονης αγοράς. Οι επαγγελματικές προοπτικές εκτείνονται τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς, σε εταιρείες έρευνας και παραγωγής υδρογονανθράκων, σε εταιρείες παροχής τεχνικών υπηρεσιών, σε συμβουλευτικούς οργανισμούς, σε δημόσιους φορείς διαχείρισης ενεργειακών πόρων, αλλά και σε ερευνητικά ιδρύματα. Παράλληλα, το πρόγραμμα αποτελεί ιδανική αφετηρία για όσους επιθυμούν να συνεχίσουν σε διδακτορικές σπουδές και ερευνητική σταδιοδρομία στην Ελλάδα ή στο εξωτερικό καθώς δομείται σε τέσσερα εξάμηνα και 120 ECTS.

Η Ελλάδα βρίσκεται σε μια περίοδο όπου αναπτύσσει δυναμικά την έρευνα με σκοπό την εκμετάλλευση των κοιτασμάτων υδρογονανθράκων που διαθέτει. Αυτό σημαίνει ότι οι νέοι επιστήμονες έχουν την ευκαιρία να συμμετάσχουν από την αρχή στη διαμόρφωση ενός σύγχρονου και υπεύθυνου ενεργειακού τομέα και να ενσωματωθούν σε όλα τα στάδια της βιομηχανίας των υδρογονανθράκων.

D.A.: Η χώρα μας θεωρείται ότι έχει μικρή ιστορία στον τομέα της εξόρυξης υδρογονανθράκων. Το πρόγραμμα είναι διεθνές. Γιατί οι υποψήφιοι σπουδαστές να επιλέξουν το συγκεκριμένο πρόγραμμα στη χώρα μας; 

Ν.Κ.: Η Ελλάδα μπορεί να μην διαθέτει τη μακρά βιομηχανική παράδοση χωρών όπως η Νορβηγία ή οι Ηνωμένες Πολιτείες, διαθέτει όμως κάτι εξίσου σημαντικό: ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον γεωλογικό περιβάλλον, υψηλού επιπέδου ακαδημαϊκό προσωπικό και μια περίοδο έντονης επιστημονικής και ερευνητικής δραστηριότητας στον τομέα της ενέργειας και ιδιαίτερα των υδρογονανθράκων. Το πρόγραμμα αποτελεί συνεργασία τεσσάρων κορυφαίων ελληνικών πανεπιστημίων, γεγονός μοναδικό για τα ελληνικά δεδομένα. Διδάσκουν καθηγητές από διαφορετικά γνωστικά αντικείμενα, αλλά και στελέχη της διεθνούς βιομηχανίας, ενώ οι φοιτητές εκπαιδεύονται σε εξειδικευμένα λογισμικά μεγάλης εμπορικής αξίας που χρησιμοποιούνται καθημερινά από τις μεγαλύτερες εταιρείες του κλάδου. Επιπλέον, η γλώσσα διδασκαλίας είναι και η αγγλική, γεγονός που καθιστά το πρόγραμμα πραγματικά διεθνές. Οι φοιτητές δεν αποκτούν μόνο επιστημονικές γνώσεις· αποκτούν εμπειρία εργασίας σε ένα διεθνές επιστημονικό περιβάλλον και προετοιμάζονται για μια αγορά εργασίας χωρίς γεωγραφικά σύνορα.

D.A.: Βρισκόμαστε σε μια περίοδο έντονων συζητήσεων για τη παραγωγή υδρογονανθράκων σε ελληνικά εδάφη η ύδατα, σε σημαντικά αξιοποιήσιμα και εξαγώγιμα μεγέθη. Ποια είναι η πληροφορία που πρέπει να γνωρίζουν οι μεταπτυχιακοί σπουδαστές που θα επιλέξουν να εργαστούν στη χώρα μας; 

N.K.: Το σημαντικότερο είναι να κατανοήσουν ότι η σύγχρονη αξιοποίηση των υδρογονανθράκων δεν είναι αποκλειστικά ένα τεχνικό ζήτημα. Είναι μια σύνθετη διαδικασία που συνδυάζει γεωεπιστήμες, μηχανική, οικονομία, περιβαλλοντική προστασία, νομοθεσία και κοινωνική αποδοχή, αλλά και τις διεθνείς γεωπολιτικές συνθήκες. Η Ελλάδα βρίσκεται σε μια περίοδο όπου αναπτύσσει δυναμικά την έρευνα με σκοπό την εκμετάλλευση των κοιτασμάτων υδρογονανθράκων που διαθέτει. Αυτό σημαίνει ότι οι νέοι επιστήμονες έχουν την ευκαιρία να συμμετάσχουν από την αρχή στη διαμόρφωση ενός σύγχρονου και υπεύθυνου ενεργειακού τομέα και να ενσωματωθούν σε όλα τα στάδια της βιομηχανίας των υδρογονανθράκων. Χρειάζεται όμως υψηλή επιστημονική κατάρτιση, αυστηρή τήρηση των διεθνών προτύπων ασφάλειας και συνεχής ενημέρωση για τις τεχνολογικές εξελίξεις. Ο στόχος σήμερα δεν είναι απλώς η παραγωγή ενεργειακών πρώτων υλών. Είναι η παραγωγή αυτών με σεβασμό στο περιβάλλον, στην κοινωνία και στις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης.

D.A: Αν και μέχρι τώρα τα κοιτάσματα υδρογονανθράκων φαίνεται να ήταν μικρής παραγωγής στην ελληνική επικράτεια, εντούτοις η συμμετοχή ελληνικών εταιριών στο τομέα της διύλισης παραγωγών πετρελαίου φαίνεται να είναι πολύ σημαντική. Σε συνδυασμό δε και με την δεσπόζουσα θέση της ελληνικής ναυτιλίας, έχουμε σαν χώρα σημαντικό αποτύπωμα στη παγκόσμια διακίνηση προϊόντων πετρελαίου. Μιλήστε μας για αυτό. Ποιο πιστεύετε ότι θα είναι το μέλλον σε αυτόν τον τομέα της οικονομίας μας; 

N.K.: Η Ελλάδα κατέχει μια ιδιαίτερα στρατηγική θέση στον παγκόσμιο ενεργειακό χάρτη. Διαθέτει σύγχρονα διυλιστήρια, ισχυρό ναυτιλιακό στόλο και βρίσκεται σε ένα γεωγραφικό σημείο που συνδέει τρεις ηπείρους. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και αν η μέχρι σήμερα εγχώρια παραγωγή υδρογονανθράκων παραμείνει περιορισμένη, η χώρα μπορεί να συνεχίσει να αποτελεί σημαντικό ενεργειακό κόμβο για τη μεταφορά, την αποθήκευση, τη διύλιση και τη διανομή ενεργειακών προϊόντων. Παράλληλα, με τις στρατηγικές κινήσεις που γίνονται στην παραχώρηση των οικοπέδων για έρευνα και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων σε Ιόνιο και Κρήτη, αναπτύσσεται μία δυναμική που θα προσφέρει αθροιστικά στη χώρα μας τόσο στην ανάπτυξη του ίδιου του αντικειμένου των υδρογονανθράκων, όσο και στην Εθνική οικονομία. Ταυτόχρονα όμως, η αγορά αλλάζει. Τα επόμενα χρόνια θα δούμε σταδιακή ενσωμάτωση νέων καυσίμων, όπως το υδρογόνο, τα συνθετικά καύσιμα και τα καύσιμα χαμηλού ανθρακικού αποτυπώματος. Οι επιχειρήσεις που θα επιτύχουν θα είναι εκείνες που θα συνδυάσουν την πολυετή εμπειρία τους στα συμβατικά καύσιμα με επενδύσεις στις τεχνολογίες της ενεργειακής μετάβασης.

Νικόλαος Καντηράνης

D.A.: Εκτός από την εξειδίκευση σας στον συγκεκριμένο τομέα, που προαναφερθήκαμε, έχετε σημαντικό έργο και ερευνητικό αποτύπωμα και για αλλού είδους βιομηχανικά ορυκτά, για τις συνέπειες των αιωρούμενων σωματιδίων στον ανθρώπινο οργανισμό, αλλά και για τη παραγωγή σύγχρονων υλικών με βιοδιασπώμενη συμπεριφορά. Η οικονομία της χώρας μας αλλά και παγκοσμίως βρίσκεται στην πορεία της μετεξέλιξης στην πράσινη μετάβαση. Ποιο θα είναι το μέλλον και οι επιπτώσεις στα υλικά εξόρυξης στην αυριανή βιομηχανία; Θα πάψει ποτέ το πετρέλαιο να είναι “πατέρας πολέμων», ενέργειας και ανάπτυξης στη παγκόσμια οικονομία; 

N.K.: Η πράσινη μετάβαση δεν σημαίνει το τέλος των εξορύξεων. Σημαίνει την αλλαγή των προτεραιοτήτων τους. Η μετάβαση προς καθαρές μορφές ενέργειας απαιτεί ακόμη περισσότερες πρώτες ύλες: κρίσιμα μέταλλα, βιομηχανικά ορυκτά, σπάνιες γαίες και νέα υλικά υψηλής τεχνολογίας. Επομένως, οι γεωεπιστήμες όχι μόνο δεν υποχωρούν, αλλά αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Όσον αφορά το πετρέλαιο, θεωρώ ότι για αρκετές ακόμη δεκαετίες θα εξακολουθήσει να αποτελεί σημαντικό τμήμα του παγκόσμιου ενεργειακού μείγματος. Δεν χρησιμοποιείται μόνο ως καύσιμο. Είναι η βάση χιλιάδων προϊόντων της καθημερινής ζωής, από τα φάρμακα μέχρι τα σύνθετα υλικά και τις προηγμένες τεχνολογίες. Σε κάποιο προσωπικό ερώτημα, θα μπορούσαμε να σας ρωτήσουμε γιατί διαλέξατε αυτό τον επαγγελματικό κλάδο; Πόσο γοητευτικό είναι να ψάχνεις μορφές ενέργειας στα σπλάχνα της γης; Πόσους ανεξερεύνητους θησαυρούς μπορούμε να περιμένουμε ακόμα από τη γη; Θα μπορούσαμε να εισάγουμε στο μέλλον σχετικά υλικά από άλλους πλανήτες; Το ζητούμενο επομένως δεν είναι μια απότομη εγκατάλειψη του πετρελαίου, αλλά η σταδιακή μείωση της εξάρτησης από αυτό, παράλληλα με την ανάπτυξη καθαρότερων τεχνολογιών, μεγαλύτερης ενεργειακής αποδοτικότητας και υπεύθυνης διαχείρισης των φυσικών πόρων.

D.A.: Σε κάποιο προσωπικό ερώτημα, θα μπορούσαμε να σας ρωτήσουμε γιατί διαλέξατε αυτό τον επαγγελματικό κλάδο; Πόσο γοητευτικό είναι να ψάχνεις μορφές ενέργειας στα σπλάχνα της γης; Πόσους ανεξερεύνητους θησαυρούς μπορούμε να περιμένουμε ακόμα από τη γη; Θα μπορούσαμε να εισάγουμε στο μέλλον σχετικά υλικά από άλλους πλανήτες; 

N.K.: Η γεωλογία είναι η επιστήμη που μας επιτρέπει να “διαβάζουμε” την ιστορία της Γης. Κάθε πέτρωμα, κάθε απολίθωμα, κάθε γεωλογική δομή αποτελεί ένα κομμάτι ενός τεράστιου παζλ που αφηγείται την εξέλιξη του πλανήτη μας. Αυτό ήταν πάντα για μένα ιδιαίτερα γοητευτικό. Η αναζήτηση φυσικών πόρων δεν είναι απλώς μια οικονομική δραστηριότητα. Είναι μια διαδικασία επιστημονικής ανακάλυψης, όπου συνδυάζονται η παρατήρηση, η τεχνολογία, η φαντασία και η συνεχής επιβεβαίωση των υποθέσεων μέσα από πραγματικά δεδομένα. Η Γη εξακολουθεί να κρύβει πολλά μυστικά. Η πρόοδος των γεωεπιστημών με την ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης και νέων μεθόδων απεικόνισης μάς επιτρέπει σήμερα να κατανοούμε υπόγειες δομές που πριν από λίγες δεκαετίες ήταν αδύνατο να χαρακτηριστούν με λεπτομέρεια. Όσο για την εξόρυξη υλικών από άλλους πλανήτες ή αστεροειδείς, σήμερα αποτελεί ακόμη ένα μακρινό ερευνητικό αντικείμενο. Δεν αποκλείω όμως ότι μέσα στις επόμενες δεκαετίες ορισμένες προσπάθειες και υποθέσεις θα περάσουν από τη θεωρία στην πράξη. Η ιστορία της επιστήμης μάς έχει διδάξει ότι πολλές φορές το σημερινό όνειρο γίνεται η αυριανή τεχνολογία.

Το πρόγραμμα αποτελεί συνεργασία τεσσάρων κορυφαίων ελληνικών πανεπιστημίων, γεγονός μοναδικό για τα ελληνικά δεδομένα. Διδάσκουν καθηγητές από διαφορετικά γνωστικά αντικείμενα, αλλά και στελέχη της διεθνούς βιομηχανίας, ενώ οι φοιτητές εκπαιδεύονται σε εξειδικευμένα λογισμικά μεγάλης εμπορικής αξίας που χρησιμοποιούνται καθημερινά από τις μεγαλύτερες εταιρείες του κλάδου. 

D.A.: Είναι πιο προσοδοφόρα σήμερα να ασχολείται κάποιος με τον υπέργειο χώρο ή με το υπέδαφος; Τι πιστεύετε ότι θα συμβεί στο μέλλον; Θέλετε να μας δώσετε εικόνες από έργα τέχνης η επιστημονικής φαντασίας που πιστεύετε ότι έχουν εμπνεύσει τους επιστήμονες, ίσως και εσάς; 

N.K.: Σήμερα δεν υπάρχει πλέον ένας διαχωρισμός μεταξύ υπέργειου και υπόγειου κόσμου. Ο υπέργειος και ο υπόγειος κόσμος αποτελούν ένα ενιαίο φυσικό σύστημα. Η προστασία του περιβάλλοντος, η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, η ενεργειακή ασφάλεια και η βιώσιμη ανάπτυξη απαιτούν κατανόηση και των δύο. Το μέλλον θα απαιτήσει επιστήμονες που μπορούν να συνδέσουν τη γνώση των φυσικών πόρων με τις νέες τεχνολογίες. Η έρευνα των υδρογονανθράκων, η γεωλογική μοντελοποίηση, η αξιοποίηση ορυκτών πρώτων υλών και η προστασία του περιβάλλοντος θα αποτελούν αλληλένδετα πεδία. Όσον αφορά την έμπνευση, η επιστήμη και η τέχνη συναντώνται πολύ συχνότερα απ’ όσο πιστεύουμε. Από τα μυθιστορήματα του Ιουλίου Βερν μέχρι τη σύγχρονη επιστημονική φαντασία, πολλές ιδέες που κάποτε θεωρούνταν αδύνατες αποτέλεσαν αργότερα αντικείμενο πραγματικής επιστημονικής έρευνας. Η επιστήμη χρειάζεται γνώση, αλλά χρειάζεται και φαντασία. Και ίσως αυτή η δημιουργική ισορροπία είναι που οδηγεί κάθε μεγάλη ανακάλυψη. Τελικά, η μεγαλύτερη πρόκληση του μέλλοντος δεν είναι μόνο να ανακαλύψουμε νέους πόρους, αλλά να μάθουμε να τους χρησιμοποιούμε με τρόπο που θα εξασφαλίζει ανάπτυξη και ισορροπία με το φυσικό περιβάλλον.