Αναδεικνύοντας το άγγιγμα ως αισθητηριακό τρόπο αντίληψης και ολοκλήρωσης της εμπειρίας του κόσμου, το AMA House παρουσιάζει την Παρασκευή 06 Νοεμβρίου, την έκθεση «Τα Μάτια του Δέρματος», σε επιμέλεια της ιστορικού τέχνης και ερευνήτριας Βίκυς Τσίρου, με τη συμμετοχή τριών διεθνώς αναγνωρισμένων γυναικών καλλιτεχνών: της Ruthi Helbitz Cohen, της Μάρως Μιχαλακάκου και της Shekine Naidi.

Με αφετηρία το ομότιτλο βιβλίο του Φινλανδού αρχιτέκτονα και στοχαστή Juhani Pallasmaa, Τα Μάτια του Δέρματος*, η έκθεση διερευνά τις δυνατότητες μιας απτικής αντίληψης του κόσμου, εκεί όπου, όπως γράφει ο Pallasmaa, «τα χέρια θέλουν να δουν, τα μάτια να χαϊδέψουν». Μέσα από ζωγραφικά και γλυπτικά έργα, βίντεο, εγκαταστάσεις, νέες αναθέσεις και παραγωγές, οι συμμετέχουσες εικαστικοί προσεγγίζουν το γυναικείο σώμα, το τραύμα και τον μετασχηματισμό μέσα από την υλικότητα και τις παραμυθοειδείς αφηγήσεις. Τα έργα της έκθεσης συγκροτούν μια πολυφωνία υλικών, χαρτί, καφές, μελάνι, κόκκινο και μπλε βελούδο, μαλλί προβάτου δουλεμένο με την τεχνική του κετσέ και στιλπνό μάρμαρο, υλικά που στο σύνολό τους καθορίζουν αυτό που η θεωρητικός των μέσων, Laura Marks, περιέγραψε ως απτική ορατότητα (haptic visuality): μία προωθημένη δηλαδή, λειτουργία της όρασης που ενδιαφέρεται λιγότερο για τη διάκριση της μορφής και περισσότερο για την ανίχνευση της υφής.

Το σώμα παραμένει διαρκώς παρόν, ακόμη και όταν απουσιάζει. Αναδύεται στις γυναικείες μορφές της Ruthi Helbitz Cohen, μετασχηματίζεται σε μειξογενή ζωόμορφα πλάσματα στις ακουαρέλες της Μάρως Μιχαλακάκου και υποχωρεί από το ορατό πεδίο, αφήνοντας χώρο στην κοινότητα και το συλλογικό σώμα μέσα από την απτικότητα των γλυπτών της Shekine Naidi.

Οι θηλυκές μορφές στη ζωγραφική και τα κολάζ της Helbitz Cohen εμφανίζονται άλλοτε με τα χαρακτηριστικά της δυναμικής femme fatale και άλλοτε με την αγνότητα της femme enfant, αναζητώντας απαντήσεις και, ίσως, καταφύγιο. Μέσα από πρόσωπα επιδραστικών γυναικών, μυθικών θεοτήτων και οικείων μορφών από την καθημερινή ζωή της καλλιτέχνιδας, αναδύονται στο χαρτί η Αθηνά Παλλάδα, η Λίλιθ, η «Μαύρη Λήδα», η Chana Senesh, καθώς και οι βιβλικές Ruth και Naomi. Οι μορφές αυτές κατοικούν κόσμους όπου η ομορφιά συνυπάρχει με τη δυσφορία, και δεν παύουν να αμφισβητούν καθιερωμένες αντιλήψεις γύρω από την ευαλωτότητα και την εξουσία.

Οι αλλόκοσμες, υβριδικές φιγούρες της Μάρως Μιχαλακάκου μετεωρίζονται ανάμεσα στο όνειρο, τη φαντασία και την πραγματικότητα. Στις ακουαρέλες της, πολύχρωμοι κοχλίες, πεταλούδες, πτηνά και άλλα αρθρόποδα πλάσματα, με έντονες αποχρώσεις και εμφανείς σκελετικές δομές, μοιράζονται μέλη, συνήθειες, όψεις και αισθήσεις, συνθέτοντας νέες, θωρακισμένες μορφές ύπαρξης. Με τα σπονδυλωτά σώματά τους, οι μορφές αυτές παραπέμπουν σε μια ιδεατή μελλοντική συνθήκη, όπου διαφορετικά είδη συνυπάρχουν αρμονικά όχι μόνο μεταξύ τους, αλλά και το ένα μέσα στο άλλο. Παράλληλα, στα έργα της σε βελούδο, η εικαστικός ξυρίζει με χειρουργική ακρίβεια την επιφάνεια του υλικού, αποκαλύπτοντας μορφές όπως το έκδυμα ενός φιδιού, μια τουλίπα και άλλα σύμβολα που διερευνούν τη σχέση ζωής και θανάτου, καθώς και τη δυνατότητα της αισθητικής, ηθικής και υπαρξιακής ελευθερίας.

Τα γλυπτά και οι εγκαταστάσεις της Shekine Naidi αποτελούν σταθμούς μιας εν εξελίξει έρευνας γύρω από την ταυτότητα της καλλιτέχνιδας, ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση. Με αναφορές σε περσικά παραμύθια, σύγχρονα γεγονότα και παραδοσιακές τεχνικές, η Naidi σχολιάζει αλληγορικά τις εντάσεις του παρόντος. Ως αντίστιξη σε αυτά, χρησιμοποιεί φυσικό μαλλί προβάτου, ένα υλικό συνδεδεμένο με τη φροντίδα, την κοινότητα, την προστασία και τη θέρμη του σώματος. Η εγκτάστασή της, «Κόκκινη Λίμνη», αναφέρεται στο τοξικό υδάτινο περιβάλλον, της ομώνυμης λίμνης που έχει δημιουργηθεί στις υπόγειες κοιλότητες του εγκαταλελειμμένο ορυχείου της περιοχής Μιτσερό, στην Κύπρο. Εδώ, το ίδιο το τοπίο μεταμορφώνεται σε πληγή και σώμα. Τα μαρμάρινα λουλούδια που σμιλεύει και τοποθετεί στην επιφάνειά του παίρνουν τη μορφή πολύτιμων φυλαχτών και αναθημάτων προς το σώμα της Μητέρα-Γης.

Όπως εύστοχα σημειώνει ο Pallasmaa στο βιβλίο του, «η συνάντηση με ένα έργο τέχνης συνεπάγεται μια σωματική αλληλεπίδραση». Οι συνάντησεις με τα έργα της έκθεσης συγκροτούν μια άμεση σχέση «ενός προς έναν», που υπερβαίνει την οπτική αναγνώριση της μορφής, του σχήματος και του χρώματος και γεννά την παρόρμηση να συνοδεύεται η οπτική εμπειρία από την επιθυμία της αφής. Σαν το βλέμμα να αναζητά την επιβεβαίωση όσων αντιλαμβάνεται μέσα από την επαφή με την επιφάνεια.

Μέσα από αυτό το πρίσμα η έκθεση προτείνει επιμέρους νοηματικές διακλαδώσεις σχετικά με τους τρόπους με τους οποίους ο κόσμος της εμπειρίας οργανώνεται και αρθρώνεται γύρω από το κέντρο του σώματος, μέσα από ιστορικά γεγονότα (History) και αφηγήσεις υπό το πρίσμα της γυναικείας αναθεωρητικής σκοπιάς της Ιστορίας (herstory). Τελικά, αν το σώμα μπορεί να λογιστεί ως η μικρότερη αρχιτεκτονική δομή που κατοικούμε, τότε τα έργα της έκθεσης, διαρθρωμένα σε επιμέρους επίπεδα, δωμάτια, πλατώματα και ορόφους, λειτουργούν ως σπονδυλωτοί άξονες του διατηρητέου κτιρίου της περιόδου του Μεσοπολέμου, που στεγάζει το AMA House στην Κηπούπολη Κυπριάδη.

Η έκθεση, Τα Μάτια του Δέρματος σηματοδοτεί την πρώτη χειμερινή έκθεση για το ΑΜΑ House από την έναρξη της ίδρυσής του το 2021, εμπλουτίζοντας ακόμα περισσότερο το καλλιτεχνικό και εκθεσιακό πρόγραμμα με δράσεις και εκδηλώσεις καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Το δημόσιο πρόγραμμα της έκθεσης πρόκειται να πλαισιωθεί από ξεναγήσεις, εργαστηρία και επιτελεστικές δράσεις που θα ανακοινωθούν σύντομα.