Γράφει η Βένια Παστάκα

Ιστορικός Τέχνης

Με αφορμή την έκδοση του νέου τόμου «Αθήνα 200+ Χρόνια 200+ Κτίρια», επιμέλειας του αρχιτέκτονα Μανώλη Αναστασάκη, η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος φιλοξένησε μια έκθεση που αφηγείται την ιστορία της σύγχρονης πόλης μέσα από την αρχιτεκτονική της. Ο τόμος, που κυκλοφορεί σε ελληνική και αγγλική έκδοση, συγκεντρώνει περισσότερα από 200 επιλεγμένα κτίρια της Αθήνας, οργανωμένα σε χρονολογικές ενότητες: Δημόσια κτίρια, κατοικίες, βιομηχανικά κελύφη και σύγχρονες αρχιτεκτονικές παρεμβάσεις συνθέτουν ένα πολυφωνικό πορτρέτο της πόλης, αναδεικνύοντας τη διαρκή διαπραγμάτευση ανάμεσα στην ιστορική συνέχεια και την αστική αλλαγή. Η έκδοση λειτουργεί όχι μόνο ως αρχιτεκτονικό αρχείο, αλλά και ως εργαλείο κατανόησης της κοινωνικής, πολιτικής και πολιτισμικής εξέλιξης της Αθήνας.

Με διάρκεια από τις 31 Δεκεμβρίου 2025 έως τις 9 Ιανουαρίου 2026, η έκθεση κατέγραψε εξαιρετικά υψηλή επισκεψιμότητα και έντονο δημόσιο ενδιαφέρον. Πρόκειται για μια εικαστική και ιστορική διαδρομή δύο αιώνων, που φωτίζει τη σχέση της Αθήνας με τη συλλογική μνήμη και τον χωρικό μετασχηματισμό της. Το περιεχόμενο της έκθεσης αποτελεί μια τεκμηριωμένη αποτύπωση της ιστορίας της πρωτεύουσας από τη σύσταση του Νέου Ελληνικού κράτους έως σήμερα, αναδεικνύοντας τον ρόλο της αρχιτεκτονικής στη διαμόρφωση της αστικής ταυτότητας και της συλλογικής μνήμης.

Την επιμέλεια της έκθεσης στον Πύργο της Εθνικής Βιβλιοθήκης στο ΚΠΙΣΝ υπέγραψε ο αρχιτέκτονας και καθηγητής του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής, Δρ. Παναγιώτης Πάγκαλος, ο οποίος σχεδίασε έναν ενιαίο και περιεκτικό εκθεσιακό χώρο με καθαρή αφηγηματική ροή. Με φωτογραφικό υλικό, σύντομα επεξηγηματικά κείμενα και αρχειακές αναφορές, ο επισκέπτης παρακολουθεί την εξέλιξη της πόλης όχι ως ένα γραμμικό αφήγημα προόδου, αλλά ως μια σύνθεση από αλλεπάλληλα στρώματα ιστορίας, ιδεολογίας και καθημερινού βίου. Ιδιαίτερη σημασία έχει ο τρόπος με τον οποίο η έκθεση συνδύασε αναλογικούς και ψηφιακούς τρόπους ανάγνωσης των πληροφοριών, αναδεικνύοντας τα κτίρια ως ζωντανούς φορείς μνήμης. Κάθε αρχιτεκτονικό παράδειγμα συνδέεται με συγκεκριμένες κοινωνικές συνθήκες, πολιτικές επιλογές και τρόπους κατοίκησης, αποκαλύπτοντας το πώς η πόλη διαμορφώθηκε μέσα από ανάγκες, οράματα αλλά και αντιφάσεις. Η αρχιτεκτονική προσεγγίζεται όχι μόνο ως αισθητική άποψη, αλλά ως αντανάκλαση της συλλογικής εμπειρίας και της ιστορικής συγκυρίας. 

Παράλληλα, η έκθεση έθεσε, με διακριτικό τρόπο, ερωτήματα γύρω από τη διαχείριση της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς και το μέλλον του αστικού χώρου. Η συνύπαρξη παλαιών και νέων κτιρίων, η απώλεια και η διατήρηση, η επανάχρηση και η εγκατάλειψη, αποτελούν ζητήματα που αναδύονται μέσα από το υλικό, καλώντας τον επισκέπτη σε έναν ευρύτερο προβληματισμό για τη σχέση της σύγχρονης πόλης με το παρελθόν της. Άλλωστε, όπως ισχυρίζεται ο επιμελητής, η Αθήνα είναι μια «πόλη δίχως έδαφος», μια πόλη-ιδέα, ένα δείγμα άυλης δύναμης, που ως φορέας αξιών και αρχέτυπο πόλης βρίσκεται πάντοτε παντού, ακριβώς επειδή δεν ανήκει πουθενά. 

Η έκθεση «Αθήνα 200+ Χρόνια 200+ Κτίρια» δεν περιορίζεται σε μια καταγραφή αρχιτεκτονικών παραδειγμάτων, αλλά λειτουργεί ως μια πολυεπίπεδη αφήγηση της πόλης. Η φιλοξενία της στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος στο Κέντρο Πολιτισμού – Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, με είσοδο ελεύθερη για το κοινό, ενίσχυσε τον ανοιχτό και δημόσιο χαρακτήρα της, καθώς απευθυνόταν τόσο σε αρχιτέκτονες, μελετητές και φοιτητές, όσο και σε κάθε κάτοικο ή επισκέπτη της πόλης που επιθυμεί να τη γνωρίσει μέσα από τα κτίρια που διαμόρφωσαν τον χαρακτήρα της. 

Οργανωτική Ομάδα/ Organisation team

Γενική επιμέλεια – Σχεδιασμός Έκθεσης 

Παναγιώτης Πάγκαλος 

Επιμέλεια εκθεσιακού υλικού 

Μανώλης Αναστασάκης 

Διεύθυνση παραγωγής 

Γιώργος Μυλωνάς 

Υποστήριξη επιμέλειας 

Νάσος Δάφνος 

Συντονισμός 

Τζίμης Χύτας

Χρήστος Κουρτίδης-Βλαχογιάννης 

Σπύρος Σελιώτης

Δημόσιες σχέσεις και επικοινωνία 

Χρύσα Ματσαγκάνη

Χρυσάνθη Γεωργαντίδου 

Δημιουργικοί συνεργάτες 

ΕΠΙΚΥΚΛΟΣ, Τεχνική Κατασκευαστική 

Εταιρεία παραγωγής 

Εntertain.gr

Διοργάνωση 

ΑΜΚΕ Citylab / NPO Citylab

Συνδιοργάνωση 

Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος – gr.ad review

Αποκλειστικός χορηγός: Όμιλος AVAX