«Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ δεν υπήρξε απλώς Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών, υπήρξε το μέτρο του Κέντρου»

Η διεθνούς φήμης επιστήμονας, η αξιομνημόνευτη ιστορικός Ελένη Γλύκατζη – Αρβελέρ, πρότυπο καταξίωσης για τις γυναίκες στον τομέα των τεχνών κι επιστημών, έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 99 ετών.  Η πρώτη γυναίκα πρόεδρος του τμήματος Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης και η πρώτη γυναίκα πρύτανης του, υποστήριξε ακούραστα μέσω του πολυδιάστατου έργου της, την ελληνική ταυτότητα και οικουμενικότητα όπως διαφαίνεται και από ακόμη μία από τις αμέτρητες θέσεις και ιδιότητες της,  την μακρόχρονη προεδρία και συμβολή της στο Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών.

Ο Διευθυντής του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών, Δρ. Ανδρέας Γκόφας, καθηγητής Θεωρίας και Επιστημολογίας των Διεθνών Σχέσεων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, παραθέτει στο Days of Art in Greece το βίωμα της πολύχρονης συνεργασίας  του με τη ίδια, το όραμα και την προσέγγιση της και μας εισάγει στη νέα πορεία του Κέντρου και στα μελλοντικά του σχέδια με βάση την δική της παρακαταθήκη.

«Για την Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, ο ελληνισμός δεν ήταν μια διαδοχή εποχών, αλλά μια ενιαία πνευματική διαδρομή.»

Days of Art in Greece. Αξιότιμε κύριε Γκόφα, το Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών (ΕΠΚεΔ), κέντρο μελέτης και διερεύνησης των επιστημών και τεχνών διεθνούς εμβέλειας, βίωσε την απώλεια της -επί σχεδόν τριάντα συναπτά έτη- προέδρου του, της Δρ. Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ.Ως διευθυντής του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρο Δελφών, μέσα από την πολύχρονη συνεργασία μαζί της πως θα περιγράφατε τον ρόλο της εμβληματικής ακαδημαϊκού και διανοούμενης Ελένης Γλύκατζη – Αρβελέρ στην εξέλιξη του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών και στην θεμελίωση του διεθνούς χαρακτήρα του ως δυναμικό χώρο διανόησης;

Ανδρέας Γκόφας. Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ δεν υπήρξε απλώς Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών επί σχεδόν τρεις δεκαετίες. Για όσους είχαμε την τύχη να συνεργαστούμε μαζί της, υπήρξε το μέτρο του Κέντρου. Έβλεπε τους Δελφούς όχι μόνο ως τόπο ιστορικής μνήμης, αλλά ως ζωντανό χώρο σκέψης — έναν τόπο όπου άνθρωποι από διαφορετικές χώρες και παραδόσεις μπορούν να συναντηθούν και να σκεφτούν μαζί.

Όποιος έχει βρεθεί έστω και για λίγες ημέρες σε μια συνάντηση του Κέντρου γνωρίζει ότι οι Δελφοί δεν λειτουργούν απλώς ως σκηνικό. Το ίδιο το τοπίο, η ιστορία του τόπου και η παρουσία ανθρώπων από διαφορετικά πεδία δημιουργούν μια ιδιαίτερη συνθήκη διαλόγου. Η κυρία Αρβελέρ πίστευε βαθιά σε αυτή τη δύναμη του τόπου.

Με το διεθνές της κύρος ενίσχυσε καθοριστικά την παρουσία του Κέντρου στον παγκόσμιο χάρτη της διανόησης. Εκείνο όμως που προσωπικά θεωρώ καθοριστικό είναι ότι διαμόρφωσε ένα ήθος: ότι ο πολιτισμός δεν είναι διαχείριση του παρελθόντος· είναι πρόταση για το μέλλον.

«Στους Δελφούς συχνά βλέπει κανείς να συνομιλούν άνθρωποι που υπό άλλες συνθήκες ίσως να μην συναντιόνταν ποτέ — επιστήμονες, καλλιτέχνες, φοιτητές, δημιουργοί από διαφορετικές χώρες. Αυτή η συνάντηση δεν είναι τυχαία· είναι αποτέλεσμα μιας συνειδητής αντίληψης που καλλιέργησε η ίδια.»

D.A. Πώς οραματίστηκε η ίδια τη σύνδεση του πολιτισμού της αρχαίας Ελλάδας με την βυζαντινή ιστορία και πέτυχε τον διάλογο μεταξύ τους και πάντα σε σχέση με την σύγχρονη Ευρώπη και τον κόσμο;

Α.Γ. Για την Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, ο ελληνισμός δεν ήταν μια διαδοχή εποχών, αλλά μια ενιαία πνευματική διαδρομή. Η αρχαιότητα, το Βυζάντιο και η σύγχρονη Ελλάδα δεν αποτελούσαν διακριτά κεφάλαια, αλλά διαφορετικές εκφράσεις ενός διαρκούς ερωτήματος: πώς παραμένει ζωντανή μια παράδοση μέσα από τον διάλογο και τη δημιουργική ανανέωση;

Το Βυζάντιο, όπως τόνιζε, υπήρξε ο χώρος όπου η ελληνική σκέψη μετασχηματίστηκε σε οικουμενικό λόγο, γεφυρώνοντας πολιτισμούς και εποχές. Στους Δελφούς επιχείρησε να μετατρέψει αυτή τη συνέχεια σε ζωντανή εμπειρία συνάντησης με τη σύγχρονη Ευρώπη και τον κόσμο. Και πράγματι, στις συζητήσεις που γίνονται εδώ, η ιστορία δεν παρουσιάζεται ως μακρινό παρελθόν αλλά ως ενεργός διάλογος.

D.A. Ποιες θεωρείτε τις σημαντικότερες καινοτομίες που εισήγαγε, κατά τη διάρκεια της προεδρίας της, έτσι ώστε να καταστήσει το Κέντρο έναν δυναμικό χώρο της επιστήμης και των τεχνών, ένα διεθνές κέντρο πολιτισμού και σκέψης;

Α.Γ. Αν έπρεπε να ξεχωρίσω κάτι, δεν θα ήταν μία δράση αλλά μια στάση. Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ πίστευε ότι οι Δελφοί οφείλουν να είναι τόπος συνάντησης — όχι μόνο επιστημών αλλά τεχνών, ιδεών και πολιτισμικών εμπειριών.

Στους Δελφούς συχνά βλέπει κανείς να συνομιλούν άνθρωποι που υπό άλλες συνθήκες ίσως να μην συναντιόνταν ποτέ — επιστήμονες, καλλιτέχνες, φοιτητές, δημιουργοί από διαφορετικές χώρες. Αυτή η συνάντηση δεν είναι τυχαία· είναι αποτέλεσμα μιας συνειδητής αντίληψης που καλλιέργησε η ίδια.

Δεν οικοδόμησε μόνο θεσμούς· διαμόρφωσε ένα ελκυστικό πνευματικό περιβάλλον. Αυτή η κουλτούρα διαλόγου, με απαιτητικότητα και μέτρο, υπήρξε η πιο ουσιαστική της παρακαταθήκη.

«Καθώς πλησιάζουμε το 2027 — πενήντα χρόνια από την ίδρυση του Κέντρου — εργαζόμαστε σε δύο παράλληλους άξονες. Ο πρώτος αφορά την ενίσχυση των διεθνών δράσεων και συνεργασιών του Κέντρου. Ο δεύτερος αφορά την αναβάθμιση των υποδομών και του περιβάλλοντος χώρου, ώστε το δελφικό τοπίο και οι σύγχρονες πολιτιστικές εγκαταστάσεις να λειτουργούν ως ένα ενιαίο δημιουργικό περιβάλλον.»

D.A. Το Κέντρο υπό την προεδρία του Δρ. Παναγιώτη Ροΐλου και τη δική σας γενική διεύθυνση πως ορίζει τον ρόλο του από τώρα και στο εξής; Προφανώς συνεχίζοντας τη σύνδεση της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς με τις διεθνείς ευρωπαϊκές αξίες που οραματίστηκε η Δρ. Γλύκατζη-Αρβελέρ. Τι νέο σε επίπεδο πρωτοβουλιών και δράσεων προγραμματίζεται;

A.Γ.Η συνέχεια του έργου της δεν αποτελεί για εμάς μια τυπική υποχρέωση αλλά μια συνειδητή ευθύνη. Το Κέντρο προχωρά στο επόμενο κεφάλαιο της πορείας του έχοντας ως σταθερό σημείο αναφοράς το πνευματικό της αποτύπωμα.

Πολλά από τα έμπειρα στελέχη που εργάστηκαν μαζί της επί δεκαετίες συνεχίζουν να υπηρετούν το Κέντρο, μεταφέροντας γνώση και θεσμική μνήμη, ενώ παράλληλα εντάσσονται νέες γενιές ερευνητών και δημιουργών. Αυτή η συνάντηση εμπειρίας και ανανέωσης αποτελεί ένα από τα πιο ελπιδοφόρα στοιχεία της σημερινής στιγμής.

Καθώς πλησιάζουμε το 2027 — πενήντα χρόνια από την ίδρυση του Κέντρου — εργαζόμαστε σε δύο παράλληλους άξονες. Ο πρώτος αφορά την ενίσχυση των διεθνών δράσεων και συνεργασιών του Κέντρου. Ο δεύτερος αφορά την αναβάθμιση των υποδομών και του περιβάλλοντος χώρου, ώστε το δελφικό τοπίο και οι σύγχρονες πολιτιστικές εγκαταστάσεις να λειτουργούν ως ένα ενιαίο δημιουργικό περιβάλλον.

Στους Δελφούς συμβαίνει κάτι ιδιαίτερο: η συνάντηση του τοπίου με τις πολιτιστικές υποδομές δημιουργεί μια διαφορετική αίσθηση του χρόνου. Πολλοί από όσους φιλοξενούνται εδώ — επιστήμονες, καλλιτέχνες, φοιτητές — λένε ότι για λίγες ημέρες απομακρύνονται από τον συνήθη ρυθμό της καθημερινότητας και βρίσκουν τον χώρο για έναν πιο ουσιαστικό στοχασμό. Αυτό το στοιχείο θέλουμε να διαφυλάξουμε και να ενισχύσουμε.

Ορισμένες από τις πρωτοβουλίες που σχεδιάζουμε θα ανακοινωθούν το επόμενο διάστημα. Στόχος μας είναι οι Δελφοί να παραμείνουν ένας ζωντανός τόπος δημιουργίας και ανταλλαγής ιδεών — ένας τόπος όπου η πολιτιστική κληρονομιά γίνεται αφετηρία νέας σκέψης.