Το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα «Έρευνα και Πράξη σε μεταβαλλόμενα περιβάλλοντα μάθησης» του Τμήματος Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης (ΤΕΠΑΕ, ΑΠΘ) συνεχίζει να παράγει υψηλού επιπέδου ερευνητικό έργο, με τους φοιτητές και τις φοιτήτριές του να πρωταγωνιστούν στη διεθνή επιστημονική σκηνή.

Στο επίκεντρο του ΠΜΣ βρίσκεται η συστηματική ενθάρρυνση για τη δημοσίευση των διπλωματικών εργασιών. Στόχος μας δεν είναι μόνο η έρευνα, αλλά ο εξοπλισμός των νέων ερευνητών/τριών με τις δεξιότητες συγγραφής και παρουσίασης άρθρων που πληρούν τα αυστηρότερα διεθνή κριτήρια. Η στρατηγική αυτή συνδέεται άρρηκτα με την επιδίωξή μας να διαμορφώσουμε την επόμενη γενιά ερευνητών στην εκπαίδευση και έχει ήδη αρχίσει να αποδίδει καρπούς. 

Παρά το νεαρό της ηλικίας του ΠΜΣ (έναρξη 2023), η ερευνητική ποιοτική δραστηριότητα είναι ήδη εντυπωσιακή και αποτυπώνεται στην πληθώρα παρουσιάσεων σε ελληνικά και διεθνή συνέδρια, αλλά και σε τρεις νέες δημοσιεύσεις σε κορυφαία διεθνή περιοδικά των έγκριτων εκδοτικών οίκων Routledge, Springer και Wiley.

Orfanidou, M., Theodosiadou, S., & Koliouli, F. (2025). Screens and Preschool Children: A Qualitative Exploration of Parental Experiences. Children and Society. https://doi.org/10.1111/chso.12994

Η πρώτη αφορά την διπλωματική εργασία της απόφοιτης του ΠΜΣ Ορφανίδου Μάρθας, η οποία δημοσιεύτηκε στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Children and Society (Εκδόσεις Wiley) με την υποστήριξη των μελών ΔΕΠ του τμήματος, επ. καθηγητριών Κολιούλη Φλώρας και Θεοδοσιάδου Σοφίας.

Η παρούσα ποιοτική μελέτη με θέμα «Οθόνες στην Προσχολική Ηλικία: Ποιοτική Μελέτη Γονεϊκών Εμπειριών» μελέτησε τις εμπειρίες γονέων σχετικά με τη χρήση οθονών από παιδιά προσχολικής ηλικίας. Δεκατρείς Έλληνες γονείς συμμετείχαν σε συνεντεύξεις αφηγηματικού τύπου, ενώ η θεματική ανάλυση ανέδειξε δύο βασικούς άξονες: τις αντιλαμβανόμενες θετικές εμπειρίες αλλά και τις προκλήσεις στην χρήση οθονών. Σύμφωνα με τα ευρήματα, οι γονείς αναγνωρίζουν ότι οι οθόνες μπορούν να υποστηρίξουν τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών, να προσφέρουν εκπαιδευτικό περιεχόμενο και να λειτουργήσουν ως εργαλείο διαχείρισης της καθημερινής ρουτίνας. Παράλληλα, αναδεικνύεται η σύνθετη φύση της χρήσης οθονών στην παιδική ηλικία, καθώς εκφράζονται ανησυχίες για προβλήματα συμπεριφοράς που συνδέονται με την υπερβολική έκθεση, όπως η δυσκολία ρύθμισης  των ορίων στις συσκευές και οι πιθανές επιπτώσεις στην κοινωνικοποίηση του παιδιού. 

Christidou, V., Birbili, M., Fragkiadaki, G., & Spyridonos, G. (2025). Back to basics: Pre-service early childhood teachers’ challenges in questioning to elicit children’s ideas in science. Education Inquiry, 1–21. https://doi.org/10.1080/20004508.2025.2518777 

Η δεύτερη δημοσίευση προέκυψε από την διπλωματική εργασία της απόφοιτης του ΠΜΣ Γεωργίας Σπυρίδωνος που δημοσιεύτηκε στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Education Inquiry (εκδοτικός οίκος Routledge) υπό την επίβλεψη των μελών ΔΕΠ του ΤΕΠΑΕ Βασιλείας Χρηστίδου, Μαρίας Μπιρμπίλη και Γλυκερίας Φραγκιαδάκη. 

Η μελέτη εστιάζει στις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν μελλοντικές/οί εκπαιδευτικοί προσχολικής εκπαίδευσης στη διατύπωση ερωτήσεων για την ανίχνευση των ιδεών των παιδιών στις φυσικές επιστήμες. Επιχειρεί έτσι μια «επιστροφή στα βασικά» της εκπαίδευσης στις φυσικές επιστήμες, δηλαδή της αξιοποίησης των προϋπαρχουσών ιδεών των παιδιών στην κατασκευή νέας γνώσης. Ωστόσο, η διατύπωση ερωτήσεων που να ενθαρρύνουν τα παιδιά να εξωτερικεύουν τα νοήματα που αποδίδουν σε έννοιες και φαινόμενα του φυσικού κόσμου, να αντιπαραθέτουν τις ιδέες τους με εκείνες άλλων παιδιών και να αναπτύσσουν σύνθετες ικανότητες σκέψης φαίνεται να αποτελεί πρόκληση για τους/τις εκπαιδευτικούς -μελλοντικές/ούς και εν ενεργεία. Η έρευνα ανέλυσε 2000 ερωτήσεις που διατύπωσαν 277 μελλοντικοί/ές νηπιαγωγοί και έδειξε ότι υπάρχει ανάγκη για πιο συστηματική εκπαίδευσή τους, εστιασμένη στο να θέτουν ερωτήσεις που να αποδίδουν στα παιδιά πιο ενεργητικό ρόλο σε σχέση με την ίδια τους τη μάθηση, να είναι ανοιχτές και παραγωγικές. Η μελέτη ρίχνει έτσι νέο φως σε ένα πολυσυζητημένο θέμα της διδακτικής, επισημαίνοντας ότι η διατύπωση ‘καλών’ ερωτήσεων απαιτεί από τις/τους εκπαιδευτικούς να κατανοούν τις νοητικές διεργασίες που διεγείρει κάθε τους ερώτηση και σε τι μαθησιακά αποτελέσματα μπορεί να οδηγήσει.

Koliouli, F., & Papachristou, A. (2025). Seeing gender, feeling gender: preschool children’s constructions of masculinity, femininity, and emotion through Photovoice. Early Childhood Education Journal   https://doi.org/10.1007/s10643-025-02078-4 

Η τρίτη δημοσίευση αφορά στη διπλωματική εργασία της απόφοιτης του ΠΜΣ Παπαχρήστου Κατερίνας, η οποία δημοσιεύτηκε στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Early Childhood Education Journal   (Εκδόσεις Springer) με την υποστήριξη του μέλους ΔΕΠ του τμήματος, επ. καθηγήτριας Κολιούλη Φλώρας. 

Η παρούσα μελέτη διερευνά τους τρόπους με τους οποίους τα παιδιά προσχολικής ηλικίας αντιλαμβάνονται, αναπαράγουν και βιώνουν συναισθηματικά το φύλο, μέσα από τη μέθοδο της φωτοφωνής (photovoice) και ημιδομημένων συνεντεύξεων. Υιοθετώντας ένα φαινομενολογικό πλαίσιο, εμπλουτισμένο από τη μεταμοντέρνα φεμινιστική θεωρία, η έρευνα εστιάζει στις φωνές των παιδιών και στις διαδικασίες νοηματοδότησης καθώς αυτά διαπραγματεύονται τους κοινωνικούς κώδικες της αρρενωπότητας και της θηλυκότητας. Έντεκα παιδιά, ηλικίας 4 έως 6 ετών, συμμετείχαν καταγράφοντας και συζητώντας φωτογραφίες που αποτύπωναν την κατανόησή τους για το φύλο στην καθημερινή ζωή. Σύμφωνα με τα ευρήματα, τα παιδιά εσωτερικεύουν κυρίαρχους έμφυλους κανόνες, όπως η χρωματική κωδικοποίηση, οι προτιμήσεις παιχνιδιών και η έκφραση συναισθημάτων, ενώ ταυτόχρονα εκδηλώνουν στιγμές αμφισβήτησης και αντίστασης. Οι έμφυλες σημασίες αναδείχθηκαν ως βαθιά ενσωματωμένες και συναισθηματικά φορτισμένες: τα αγόρια εμφάνισαν περισσότερους περιορισμούς στην έκφραση συναισθημάτων, ενώ τα κορίτσια διαπραγματεύονταν χώρο εντός των κανονιστικών ορίων. Τα ευρήματα υπογραμμίζουν τη διαπλοκή πολιτισμικών συμβόλων, συναισθηματικών επενδύσεων και κοινωνικών σχέσεων στη διαμόρφωση της έμφυλης ταυτότητας των μικρών παιδιών. Η έρευνα αναδεικνύει την ανάγκη τα περιβάλλοντα της προσχολικής αγωγής να υποστηρίζουν πιο ρευστές και συμπεριληπτικές κατανοήσεις του φύλου, ενισχύοντας παράλληλα την πράξη και την αυτενέργεια των παιδιών στην έκφραση της ταυτότητάς τους.