Γράφει η Βένια Παστάκα

Ιστορικός Τέχνης

Κάτω από τη γυάλινη οροφή της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος, συντελείται μια ενδιαφέρουσα συγκυρία. Πρόκειται για την Συναστρία, μια σύλληψη και πρωτοβουλία του Λευτέρη Μωυσιάδη που πραγματοποιείται σε επιμέλεια του Κώστα Πράπογλου και ενώνει τα εικαστικά με την ποίηση και το ιστορικό τεκμήριο.

Η ιδέα προέρχεται από την έμφυτη ανάγκη του ανθρώπου να κοιτάξει ψηλά στον ουρανό και τα αρχέγονα ερωτήματα που δημιουργούνται από την παρατήρηση αυτού. Από εκεί και πέρα, όμως, τα πράγματα γίνονται πιο σύνθετα. Είκοσι εικαστικοί, δεκατέσσερις ποιητές, σπάνια βιβλία και χειρόγραφα από τις συλλογές της ΕΒΕ συναντώνται σε μια έκθεση που αντιμετωπίζει τον ουρανό ως αφετηρία για να μιλήσει για σχέσεις, μνήμη αλλά και το δίπολο ανάμεσα στην γνώση και το άγνωστο.

Ο τίτλος της έκθεσης παραπέμπει στην αστρολογία και στον τρόπο με τον οποίο οι θέσεις των ουράνιων σωμάτων συνδέονται μεταξύ τους. Στη Συναστρία, όμως, η έννοια διευρύνεται. Γίνεται αφορμή για να εξεταστούν διαφορετικές μορφές σχέσεων: ανάμεσα στον άνθρωπο και τον ουρανό, ανάμεσα στην επιστημονική γνώση και τη φαντασία, αλλά και ανάμεσα σε διαφορετικές καλλιτεχνικές φωνές. Η σύνδεση δύο ή περισσότερων σημείων, ακόμη και όταν αυτά μοιάζουν αρχικά ασύνδετα, βρίσκεται στον πυρήνα της έκθεσης. Σε αυτό το πλαίσιο, ο χώρος της Εθνικής Βιβλιοθήκης αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Μέσα στις συλλογές της βρίσκεται ένα σημαντικό ιστορικό υπόβαθρο για τη σχέση του ανθρώπου με τον ουρανό. Σπάνια βιβλία και χειρόγραφα που σχετίζονται με την αστρονομία, την κοσμογραφία και την αστρολογία παρουσιάζονται δίπλα στα έργα των σύγχρονων καλλιτεχνών. Η ανάγκη του ανθρώπου να καταγράψει και να ερμηνεύσει τον ουρανό δεν είναι, άλλωστε, καινούργια. Τον χαρτογράφησε, προσπάθησε να τον εξηγήσει, του έδωσε ονόματα και ιστορίες. Τα παλαιότερα βιβλία καταγράφουν αυτή την προσπάθεια με τον δικό τους τρόπο. Σήμερα, οι καλλιτέχνες επιστρέφουν στο ίδιο πεδίο, έχοντας στη διάθεσή τους μια διαφορετική γνώση, αλλά συχνά παρόμοια ερωτήματα.

Αυτό το σημείο ενδιαφέρει ιδιαίτερα τον επιμελητή της έκθεσης ο οποίος αναπτύσσει την ιδέα σε δύο επίπεδα. Από τη μία βρίσκονται οι ανθρώπινες σχέσεις και από την άλλη η σχέση του ανθρώπου με το άγνωστο. Η περιήγηση, επομένως, δεν έχει μία μόνο διαδρομή διότι ο επισκέπτης εντοπίζει συνάφειες των εικαστικών έργων και μέσα στην ποίηση αλλά και στις προθήκες με τα τεκμήρια της Εθνικής Βιβλιοθήκης. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι τρόποι αντιμετώπισης του θέματος από πλευράς των καλλιτεχνών. Άλλοτε η αναφορά είναι άμεση, άλλοτε περνά μέσα από τη μυθολογία, την επιστημονική φαντασία ή την προσωπική μνήμη. Η συνύπαρξη διαφορετικών γενεών και καλλιτεχνικών διαδρομών δημιουργεί ένα αρκετά ευρύ πεδίο, μέσα στο οποίο η ιδέα του ουράνιου δεν περιορίζεται σε μια κυριολεκτική απεικόνιση αστεριών και πλανητών. Την ίδια στιγμή, η ποίηση αποτελεί ένα δεύτερο νήμα της έκθεσης, που συνυπάρχει με τα εικαστικά έργα και τους ιστορικούς θησαυρούς της Βιβλιοθήκης. Ανάμεσα στους δεκατέσσερις συμμετέχοντες ποιητές αξίζει ιδιαίτερη αναφορά στον Τίτο Πατρίκιο, που δημιούργησε ένα ποίημα αποκλειστικά για την έκθεση. Έτσι, η σχέση με τον ουρανό περνά και μέσα από τη γλώσσα, δίνοντας στην έκθεση έναν διαφορετικό τρόπο προσέγγισης του ίδιου θέματος.

Στη Συναστρία παρελθόν και παρόν συνυπάρχουν μέσα από διαφορετικές μορφές τέχνης και γνώσης. Τα βιβλία και τα χειρόγραφα της Εθνικής Βιβλιοθήκης συναντούν τα έργα των καλλιτεχνών και τα ποιήματα, δημιουργώντας νέες θεάσεις γύρω από την ίδια θεματική. Από την αστρονομία και την καταγραφή του ουρανού μέχρι την προσωπική μνήμη και τη φαντασία, η έκθεση δείχνει πόσο διαφορετικοί μπορεί να είναι οι τρόποι με τους οποίους ο άνθρωπος προσπαθεί να κατανοήσει όσα βρίσκονται πέρα από τον ίδιο. 

Εικαστικοί:
Άννα Αμπαριώτου, Λυδία Ανδριώτη, Χρήστος Αντωναρόπουλος, Στάθης Βατανίδης, Κώστας Βαρώτσος, Ρόζα Ζεϊντάν, Αννίτα Καλημέρη, Σοφία Καλογεροπούλου, Βασίλης Καρακατσάνης, Micha Cattaui, Ιάσων Μέγκουλας (Cacao Rocks), Κωνσταντίνος Ξενάκης, Κωνσταντίνος Παπαμιχαλόπουλος, Κυριακή Πατρωνάκη-Χαραλαμπίδου, Λία Πέτρου, Λίνα Πηγαδιώτη, Εύη Σαββαΐδη, Τόλης Τατόλας, Γιώργος Τζινούδης, Κώστας Τσόκλης.

Ποιητές:
Άννα Γρίβα, Μυρσίνη Γκανά, Γιώργος Βέης, Χάρης Βλαβιανός, Νίκος Ερηνάκης, Γιάννης Ευσταθιάδης, Λένα Καλλέργη, Μαρία Κουλούρη, Δήμητρα Κωτούλα, Μαρία Πατακιά, Μαρία Τοπάλη, Θανάσης Χατζόπουλος, Δήμητρα Χριστοδούλου, Τίτος Πατρίκιος.

Συνεργαζόμενοι φορείς
Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος, Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, Ίδρυμα Ευγενίδου.